АЙТ - ШҮКІРШІЛК МЕРЕКЕСІ
Рамазан құлшылық пен шүкіршілік, береке мен бірлік, мейірім мен қайырымдылық айы болса, ізінше тойланатын Ораза айт мейрамы – адамдардың көңіліне қуаныш сыйлап, жанын жадырататын ұлық мереке.
Әсілі, Ораза айт қасиетті Рамазан айы аяқталғанының белгісі ғана емес, ол – бір айлық құлшылығымыздың қуанышы мен жемісі. Имам әл-Бағауи: «Екі айт (мереке) күндерінде қуаныш пен шаттық көңіл таныту дін рәміздерінен! Әрі бұл күндер басқа күндерден жөні бөлек!», - деген екен. «Айт» араптың «ъид» деген сөзiнен тілімізге икемделіп енген. Айт – «мерекелеу», «хал сұрасу», «бір-бірін қуанту», «қуанышта басқосу» деген мағыналарды білдіреді. Айт – рамазан айындағы ораза амалының аяқталуына орайластырылған мереке.
Сондықтан, айт күндерінде мұсылман ең жақсы киімін киіп шыққаны жөн. Хасан Сәбит (р.а.): «Екі айтта Пайғамбарымыз бізге әдемі киінуді, жұпар иіс себуді бұйыратын», – деген. Тағы бір хадисте: «Пайғамбарымыз айт мерекесі күндері ең әдемі киімдерін киіп жүретін», – делінген. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Мүмiннiң мүмiн туысына жақсы сөзден артық сыйы болмайды», - дейдi. Қадірлі жамағат! Айт намазға жиналған көпшiлiк бір-біріне жылы лебiздерi мен тiлектерiн білдіруі ләзім. Жүбайр ибн Нәфир: Алла Елшісінің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сахабалары айт күні дидарласқанда бір-бірлеріне: "Алла бізден де сізден де қабыл етсін!", - деп айтатын", - деген.
Араздасқандар татуласып, өзара кешірім жасап, туысқандық байланысты күшейтуге итермелейтін ұлық мейрам. Ренжісіп қалған кісілермен татуласу, қандай да бір келіспеушіліктің салдарынан қатынас үзілген туыстардың үйлерін арнайы аралау да ерекше маңызды. Өйткені Алла Тағала: «…Керісінше ғафу етіп, кеңшілік жасасын. Әлде, Алланың өздеріңе кеңшілік жасағанын қаламайсыңдар ма? Алла өте кешірімді, ерекше мейірімді», - деген аят бар.
Ардақты Пайғамбарымыз (оған алланың салауаты мен сәлемі болсын) Мәдинаға келген кезінде жергілікті халық тойлайтын екі мереке болатын. Сонда Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Алла Тағала сол екі күннің орнын сендерге одан әлдеқайда жақсысымен алмастырды. Біреуі – Құрбан айт, екіншісі – Рамазан айт», - деді. Мұхаммед үмбетінің өзге үмбеттерден айрықша ерекшелігі – Алла Тағала біздің үмбетке мерекесінің өзін ғибадатқа айналдырған. Демек, ораза айт – елеулі мейрам болуымен қатар Жаратқанға жақындататын ғибадат болып табылады. Сондай-ақ, шариғи мейрамдар жамағатпен арнайы құлшылық етумен басталады. Бұл айт намазы. Әбу Сағид Худри (р.а.): «Алланың Елшісі (оған алланың салауаты мен сәлемі болсын) ораза айт пен құрбан айт күндері намаз оқитын жерге қарай бет алатын. (Мереке) ең әуелі намаздан басталатын. Сосын тұрып, жұртқа жүзін бұратын. Ал, адамдар сап түзеген күйінше орындарында отыратын. Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) оларға уағыз айтады, насихат етеді және әмірін беретін», - деп айтқан.
Түйіндей айтқанда, ғалымдар: «Айт – Исламның қастерлейтін рәміздерінің бірі және ең ұлы көріністеріне жатады. Оны қастерлеу – жүректегі тақуалықтың белгісі. Алла Тағала: «Кімде-кім Алланың рәміздерін ұлықтаса күдіксіз бұл жүректегі тақуалықтан», - деген.
Намаз уақыттары 
.jpg)
«Айт – Исламның қастерлейтін рәміздерінің бірі және ең ұлы көріністеріне жатады. Оны қастерлеу – жүректегі тақуалықтың белгісі. Алла Тағала: «Кімде-кім Алланың рәміздерін ұлықтаса күдіксіз бұл жүректегі тақуалықтан», - деген.
Отбасы – алғашқы тәрбие ошағы. Тәрбиедегі ата-ананың үлесі – үлгі бола білуі. Жастар ата-анаға қарап бой түзейді. Осылайша, олардың дүниетанымы мен көзқарасы қалыптаса бастайды. Жүсіпбек Аймауытұлының әйгілі «Тәрбие» мақаласындағы: «Балаға қайырымдылықты, қаталдықты, кішіпейілділікті, күйгелектікті, шыншылдықты, өтірікшілікті беретін кім? Ол, әрине, ата-ананың тәрбиесі. Баланың бойына басынан сіңірген мінезді қайта түзету қиын. «Сүтпен сіңген мінез сүйекпен кетеді» деген сөз ата-ана тәрбиесінің күштілігін көрсетеді...».
Мақаланың толық нұсқасы сайттағы Бас имам блогында
Жаны саудың – тәні сау демекші, асыл дініміз адамның жан дүниесінің тепе-теңдігімен қатар физиологиялық денсаулығына да ерекше көңіл бөледі. Құран Кәрімде: «Біз Құранды мүміндер үшін шипа һәм рақым болатын аяттар түсіреміз...»,-деп адамзатқа жан мен тән шипасы жіберілгендігі айтылады. Құран барлық сұрақтарға жауап беретін Алланың сөзі. Сондықтан, Құранда медицинаға қатысты аяттардың болмауы мүмкін емес.
мақаланың толық нұсқасы ИСЛАМ ЖӘНЕ МЕДИЦИНА
Зекет – асыл дініміздің үшінші негізі. Құранның көптеген аяттарында намаз бен зекет қатар жүреді. Зекет «тазару, көбею» деген мағынаны білдіреді.
Абдулла Омарұлы (оған Алла разы болсын): «Алла елшісімен бірге мешітте он кісі болып отырған едік. Ансарлық бір жігіт: «Уа, Алланың елшісі! Мұсылманның қайсысы абзал?» деп сұрады. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Мінез-құлқы жақсысы» деді. «Ең ақылдысы кім?» дегенде: «Өлімді көп ойлап, соған дұрыс қамын жасайтыны» деп жауап берді. Сосын Пайғамбарымыз: (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Уа, мұхажирлер! Бес қасірет бар. Сол күнді сендер көрмесе екен деп Алладан тілеймін. (Біріншісі) Ел арасында арсыздық пен азғындық ашық белең алса, онда олар бұрын-соңды көрмеген түрлі ауру мен обаға душар болады. (Екіншісі) Сауда-саттықта таразыдан алдайтын болса, азық-түлік жетіспеушілігіне тап болады, (үшінші) мал-мүліктің зекетін бермейтін болса, жаңбыр жаумай қуаңшылық жайлайды...» деген еді. Демек, зекетке салық деп қарау – қателік. Бұл иләһи заңның бір тетігі. Ол бұзылса, зардабын зекет беруден бас тартқан адам емес, жаппай қоғам тартады. Сондықтан бұл парызды дұрыс насихаттау міндетіміз.
Бірінші аят. Өзгеруді өзімізден бастайық.
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ
«Расында қандай да бір қауым өз ішінде өзгермейінше, Алла ол қауымды өзгертпейді...» (Рағыд сүресі, 11-аят).
Мәселен, сіз – әкесіз. Сіз – бала-шаға мен жұбайыңызға әрбір іс-әрекетте үлгі тұлғасыз. Отбасы тәрбиесіне қатысты ұл-қызыңызға көптеген жақсы ой салатын сөздерді көп айтатын шығарсыз. Бірақ, сол сөздер сіздің жүріс-тұрысыңыздан көрініс таппаса, айтқан сөзіңіз желге кетеді. Зая болады. Темекі шегіп тұрып, балаңызға «темекі шекпе» дегеніңіз қаншалықты өтімді болмақ. Демек, бала-шаға мен әйеліңіздің жақсы болуын қаласаңыз ең әуелі сол жақсылыққа бейімділік өзіңізден көріну керек. Ұжымда да, ағайын-туыс арасында да осы қағида бойынша әрекет еткеніміз жөн.
Екінші аят. Еңбегіміз зая кетпесін.
وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا
«Жібін жақсылап иіріп алғаннан кейін қайта тарқатып жіберіп, бүкіл еңбегін еш қылған байғұс әйелге ұқсап...» (Нахыл сүресі, 92-аят).
Бұл керемет жол көрсетуші аят. Иә, рамазанда басқа айларда жасамаған көптеген ізгі амалдарды жасадық. Қайырымдылық не екенін де үйреніп, біраз адамға көмек те бердік. Бірақ, рамазан кетті деп, той бітті дегендей рамазаннан алдыңғы қалпымызға қайта түсу – қателік. Аяттың меңзегені осы. Яғни, күні бойы аш жүріп ауыз бекітіп, Құран оқып, түндерде тарауихта тұрып, жақсы жағынан өзгеруге тырысып жасаған амалдарымыз бейне бір иірілген жібі тарқатылып кеткені секілді еңбегіміз еш кетпесін! Қысқасы, рамазаннан кейін оразадағы алған иман қуаты артпаса кемімеуі тиіс.
Үшінші аят. Туралықтан танбайық.
فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ
«...Ендеше Оған тұппа-тура бет алыңдар және Одан күнәларың үшін кешірім тілеңдер...» (Фуссылат сүресі, 6-аят).
Ассалаума ғалайкум, ардақты ағайын! Баршаңызды Ораза айт мерекесімен шын жүректен құттықтаймыз!
Алла Тағала ұстаған оразаларымыз бен оқыған тарауих намаздарымызды және дұға-тілектеріміз бен берген пітір-зекеттерімізді қабыл еткей!
Ораза айт құтты және берекелі болсын! Бұл мейрам әр шаңыраққа шаттық, молшылық пен амандық әкелсін! Жүректеріміз иманға толып, жасаған дұғаларымыз бен ізгі амалдарымыз қабыл болсын!
Құрметпен, Алматы қаласының бас имамы Төлеби ОСПАН
#оразаайт2025