АДАЛ ҺӘМ БЕЛСЕНДІ ЕҢБЕК ЕТУ - ИСЛАМДАҒЫ ІЗГІ ҚАСИЕТ

Еңбек – адам өмірінің маңызды негіздерінің бірі. Ислам діні адамды жалқаулыққа емес, ізденуге, адал кәсіп етуге, өзіне және өзгеге пайда келтіруге үндейді. Адамның адал жолмен тапқан наны, маңдай терімен келген табысы – үлкен береке. Сондықтан адал һәм белсенді еңбек ету тек материалдық қажеттілікті өтеу ғана емес, дұрыс ниетпен жасалған жағдайда сауапты амалға да айналады.

Қасиетті Құранда: «Адамға өзінің еңбегінен басқа еш нәрсе жоқ» делінген («Нәжм» сүресі, 39-аят). Бұл аят адамның жетістігі мен нәтижесі оның жасаған әрекетімен, талпынысымен және еңбегімен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Яғни мұсылман адам тек арман етіп, нәтижені күтпей, мақсатқа жету үшін әрекет етуі қажет.

Исламда адал еңбекке ерекше мән беріледі. Халал жолмен табыс табу – мұсылманның жауапкершілігі. Сауда жасау, егін егу, қолөнермен айналысу, білім беру, медицина, құрылыс, қызмет көрсету немесе басқа да пайдалы кәсіптердің барлығы адал ниетпен орындалса, игі іске жатады. Ең бастысы – табыстың жолы халал болуы, адамның ешкімге зиян келтірмеуі және өз міндетін адал орындауы.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) адал кәсіппен айналысудың қадірін жоғары бағалаған. Хадистерде адамның өз қол еңбегімен тапқан ризықтан артық жақсы тағамы жоқ екені баяндалады. Бұл – еңбектің қадірін көрсететін үлкен өнеге. Пайғамбарлар мен сахабалардың өміріне қарасақ та, олардың еңбек етіп, кәсіп жасағанын көреміз. Мұсылман адам үшін еңбек ету – ар-намысына қайшы нәрсе емес, керісінше, жауапкершілік пен дербестіктің белгісі.

Адал еңбек адамның жүрегін де тәрбиелейді. Өз еңбегімен тапқан азын-аулақ табыстың өзі күмәнді жолмен келген көп дүниеден артық. Себебі халал табыста береке болады. Ал харам жолмен келген дүние адамның дүниелік жағдайын уақытша жақсартқанымен, оның рухани өміріне зиян келтіруі мүмкін. Сол себепті мұсылман адам табыс көлеміне ғана емес, оның қай жолмен келгеніне де мән беруі керек.

Адалдық – еңбек мәдениетінің негізгі тіректерінің бірі. Қызметкер өзіне тапсырылған жұмысты сапалы орындауы, жұмыс уақытын бағалауы, жұмыс берушінің сенімін ақтауы қажет. Саудагер тауардың кемшілігін жасырмауы, сатып алушыны алдамауы тиіс. Мұғалім шәкіртіне сапалы білім беруге тырысуы керек. Дәрігер өз міндетіне жауапкершілікпен қарауы қажет. Қай салада болмасын, адалдық сақталса, қоғамда өзара сенім мен береке қалыптасады.

Құранда: «Расында, Алла сендерге аманаттарды өз иелеріне тапсыруды және адамдар арасында үкім еткенде әділдікпен үкім етуді бұйырады» («Ниса» сүресі, 58-аят) делінеді. Аманатты сақтау – еңбек саласында да маңызды қағида. Адамға берілген қызмет, міндет, уақыт пен мүмкіндік – белгілі бір деңгейде аманат. Сондықтан оны жауапкершілікпен пайдалану қажет.

Белсенді еңбек ету де ислам құндылықтарымен үндеседі. Белсенді адам өзіне жүктелген істі күтіп отырмайды, қажетті жерде бастама көтереді, білімін жетілдіреді, жаңа нәрсені үйренуге талпынады. Исламда білім іздеу мен пайдалы іске ұмтылудың орны ерекше. Мұсылман адам өз қабілетін дамытып, қоғамға пайдасын тигізуге ұмтылуы керек.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Күшті мүмін әлсіз мүміннен жақсырақ әрі Аллаға сүйіктірек» деген. Мұндағы күш тек дене күші емес, адамның иманы, ерік-жігері, білім-білімі, жауапкершілігі мен пайдалы іске ұмтылысы ретінде де түсіндіріледі. Демек, мұсылман адам өз мүмкіндігін босқа өткізбей, уақытын пайдалы іске жұмсауға тырысқаны жөн.

Еңбек пен тәуекелдің арақатынасы да маңызды. Ислам адамға «Аллаға тәуекел ет те, еш әрекет жасама» деп үйретпейді. Керісінше, себептерді жасап, әрекет етіп, нәтижесін Аллаға тапсыруды үйретеді. Адам өз міндетін атқарады, ізденеді, еңбектенеді, жоспар құрады, содан кейін нәтижесін Алланың қалауына қалдырады. Бұл – шынайы тәуекелдің бір көрінісі.

Еңбек адамның отбасына деген жауапкершілігімен де байланысты. Отбасын асырау, бала-шағаның қажеттілігін өтеу, ата-анасына қолдау көрсету – мұсылманның маңызды міндеттерінің бірі. Егер адам осы мақсатта халал жолмен еңбек етсе, оның еңбегі жай ғана жұмыс емес, отбасы үшін жасалған сауапты амалға айналуы мүмкін. Сондықтан отбасының нәпақасын табу – үлкен жауапкершілік әрі қадірлі іс.

Сонымен қатар ислам еңбек пен дүниелік мақсаттың арасында тепе-теңдік болуын талап етеді. Адам тек ақша жинау үшін өмір сүрмеуі керек. Еңбек етіп, ризық іздеу барысында намазын, отбасын, денсаулығын, адамгершілік міндеттерін ұмытпау қажет. Дүние адамның қолында болғаны дұрыс, бірақ жүрегін толық билеп кетпеуі керек.

Қазақ халқының дәстүрінде де еңбекке деген құрмет ислам құндылықтарымен үндесіп жатыр. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей», «Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті» деген мақалдар еңбекқорлық пен табандылықты дәріптейді. Ата-бабамыз адал маңдай термен келген ризықты жоғары бағалаған. Бұл ұстаным бүгінгі қоғам үшін де өз маңызын жоғалтқан жоқ.

Қорытындылай келе, адал һәм белсенді еңбек ету – исламның негізгі адамгершілік құндылықтарымен толық үндесетін қасиет. Адал еңбек – халал ризықтың жолы, ал белсенді еңбек – адамның өз қабілетін іске асырып, қоғамға пайда келтіруінің көрінісі. Мұсылман адам өз ісін жауапкершілікпен атқарып, ешкімді алдамай, еңбегінің берекесін Алладан тілеуі қажет.

Адамның еңбегі ниеттен басталады. Егер ниет дұрыс болса, адал кәсіп арқылы табылған нәпақаға да, қоғамға жасалған қызметке де сауап жазылуы мүмкін. Сондықтан әрбір адам қандай қызмет атқарса да, оны адалдықпен, ықыласпен және жауапкершілікпен орындауға ұмтылғаны жөн.

Адал еңбек – халал ризықтың негізі. Белсенді еңбек – дамудың бастауы. Ал ізгі ниетпен жасалған еңбек – дүние мен ақыретке пайда әкелетін сауапты амал.

Сансызбаев Қанат

«Түрксіб» мешітінің имамы