АДАЛ ТАБЫС - БЕРЕКЕ БАСТАУЫ

Адам өміріндегі ең үлкен құндылықтардың бірі – адал еңбекпен табылған ризық. Маңдай термен келген нанның дәмі де, қадірі де бөлек. Өйткені адал табыс – адамның тек материалдық жағдайын жақсартып қана қоймай, жүрегіне тыныштық, отбасына береке, қоғамға сенім әкелетін үлкен құндылық.

Ата-бабамыз да «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деп, ұрпағын адал еңбекке үндеп отырған.

Ислам дінінде де адал еңбек пен адал ризықтың орны ерекше. Қасиетті Құранда Алла Тағала: «Ей, иман келтіргендер! Бір-біріңнің малдарыңды арам жолмен жемеңдер. Өзара ризашылықпен жасалған сауда болмаса…» деп ескертеді («Ниса» сүресі, 29-аят). Бұл аят адам баласына өзгенің ақысын жемеуді, табысты әділ әрі адал жолмен табуды үйретеді.

Адал табыс дегеніміз – біреуді алдап, арбап, өзгенің еңбегін иемденіп немесе харам жолмен келген дүние емес. Адал табыс – адамның өз еңбегімен, маңдай терімен, таза ниетімен тапқан нәпақасы. Сауда жасаса – алдамай сауда жасау, қызмет көрсетсе – өз міндетін сапалы орындау, еңбекақы алса – сол ақыға лайық еңбек ету – мұның барлығы адалдықтың белгісі.

Құран Кәрімде: «Адамға өз еңбегінен басқа еш нәрсе жоқ» деп баяндалады («Нәжм» сүресі, 39-аят). Бұл – адамды әрекет етуге, еңбектенуге, өз болашағына жауапкершілікпен қарауға шақыратын терең мағыналы ұстаным. Яғни адам дайын дүниені күтпей, өз мүмкіндігін пайдаланып, адал еңбегі арқылы жетістікке ұмтылуы қажет.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) адал кәсіп етуге ерекше мән берген. Хадистердің бірінде: «Ешкім өз қолының еңбегінен жақсырақ тамақ жемеген» деп айтылған. Бұл хадис еңбек етудің қадірін айқын көрсетеді. Адам өз қолымен еңбек етіп, отбасын асырап, қоғамға пайдасын тигізсе, оның еңбегі – үлкен сауапқа себеп болатын ізгі амал.

Тағы бір хадисте Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Сендердің ең жақсы тағамдарың – өз еңбектеріңмен тапқан тағамдарың» деген мағынада өсиет қалдырған. Демек, адал еңбекпен келген әрбір ризықтың артында адамның күш-жігері, уақыты, төзімі мен жауапкершілігі жатыр.

Қазіргі қоғамда ақша мен материалдық байлыққа деген ұмтылыс күшейіп келеді. Бай болу – өздігінен жаман нәрсе емес. Керісінше, адам адал жолмен табыс тауып, отбасын қамтамасыз етіп, мұқтаж жанға көмектесіп, қайырымдылық жасаса, оның байлығы қоғамға да пайдасын тигізеді. Мәселе – байлықтың мөлшерінде емес, оның қайдан келгенінде және қалай жұмсалғанында.

Өкінішке қарай, кейде тез баюды мақсат етіп, заңсыз жолға түсетін, өзгені алдайтын, парақорлыққа немесе алаяқтыққа баратын адамдар кездеседі. Мұндай жол сырт көзге пайда әкелгендей көрінгенімен, оның берекесі болмайды. Халқымыздың «Арамнан алған ас батпайды» деген сөзі де осыны меңзейді. Адалдық жоғалған жерде адамның ар-ұятына да, қоғамның сеніміне де сызат түседі.

Исламда адал мен арамның ара-жігін ажырату – мұсылманның маңызды міндеттерінің бірі. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Халал анық, харам анық. Екеуінің арасында күмәнді нәрселер бар…» деп ескерткен. Бұл хадис адамды күмәнді нәрседен сақ болуға, табысының тазалығына мән беруге шақырады.

Адал табыс – ең алдымен отбасының берекесі. Ата-ананың маңдай терімен тапқан наны баланың тәрбиесіне де әсер етеді. Үйде адал еңбекке құрмет болса, бала да еңбектің қадірін түсініп өседі. Сондықтан ата-ана өз ісімен үлгі болуы керек. «Ақша табу» ғана емес, «адал ақша табу» ұғымын жас ұрпақтың санасына сіңіру – бүгінгі күннің маңызды міндеті.

Жастардың арасында кәсіп бастауға, білім алуға, жаңа мамандық меңгеруге деген қызығушылық артып келеді. Бұл – қуантарлық жағдай. Алайда қандай кәсіппен айналысса да, адам ең алдымен оның адалдығына назар аударуы керек. Табыс көп болуы мүмкін, бірақ оның жолы күмәнді болса, одан адамға пайдадан гөрі зиян келуі ықтимал.

Адал еңбек адамның бойында сабыр, табандылық, жауапкершілік сияқты қасиеттерді қалыптастырады. Еңбекқор адам қиындыққа мойымайды. Ол өз жетістігінің кездейсоқ емес, еңбектің нәтижесі екенін біледі. Бүгін аз табыс тапса да, адал жолдан таймай, ізденіп, білімін жетілдіріп, еңбегін жалғастырған адам ертең үлкен нәтижеге жетуі мүмкін.

Қасиетті Құранда: «Алла бір қауым өзін өзгертпейінше, олардың жағдайын өзгертпейді» деген мағынадағы аят бар («Рағд» сүресі, 11-аят). Бұл – адам баласына өз өміріне немқұрайлы қарамай, жақсы өзгеріс үшін әрекет ету керектігін көрсететін маңызды қағида. Жақсы өмірді, тұрақты табысты, жарқын болашақты қаласақ, оған өз еңбегімізбен ұмтылуымыз қажет.

Адал табыс тек жеке адамның игілігі емес, тұтас қоғамның дамуына әсер етеді. Әр азамат өз жұмысын жауапкершілікпен атқарса, дәрігер науқасына адал қызмет көрсетсе, ұстаз шәкіртіне сапалы білім берсе, құрылысшы өз ісіне ұқыпты қараса, кәсіпкер тұтынушыны алдамаса, мемлекеттік қызметкер өз міндетін әділ атқарса – қоғамда сенім қалыптасады. Ал сенім бар жерде тұрақтылық пен даму болады.

Сондықтан адал еңбек – экономикалық ұғым ғана емес, ол адамгершілік өлшемі. Адал еңбектенген адам өз еңбегінің нәтижесін маңдайын тік ұстап пайдалана алады. Оның табысы отбасына қуаныш, айналасына пайда әкеледі. Ал адал жолмен келген дүниеде береке болады.

Байлықтың көптігі емес, оның берекелі болуы маңызды. Біреудің қалтасын алдап толтырған миллионнан гөрі, маңдай термен табылған аз ғана қаражаттың қадірі жоғары болуы мүмкін. Өйткені адал табыс адамның жүрегін ауыртпайды, ұятқа қалдырмайды, өзгеге зиян келтірмейді.

Халқымызда «Береке басы – бірлік», «Еңбек түбі – береке» деген нақыл сөздер бар. Бұл сөздер ғасырлар бойы халықтың өмірлік тәжірибесінен қалыптасқан. Исламдағы адалдық қағидаларымен де үндесетін осы даналықтар бізге еңбектің, әділдіктің және таза ниеттің қадірін ұғындырады.

Қорытындылай келе, адал табыс – адамның өзіне де, отбасына да, қоғамға да береке әкелетін құндылық. Әрбір адам табыс табар алдында «Бұл дүниенің қайдан келгені маңызды ма?» деп емес, «Мен бұл дүниені адал жолмен таптым ба?» деп ойлануы керек. Себебі дүние уақытша, ал адамның жасаған амалы мен артында қалдырған жақсы аты – мәңгілік мәнге ие.

Ендеше, жас ұрпақты еңбекқорлыққа, адалдыққа, жауапкершілікке тәрбиелейік. Еңбектен қашпайық, жеңіл жолға қызықпайық, өзгенің ақысын жемейік. Маңдай термен келген әрбір теңгенің қадірін білейік. Өйткені адал еңбек – адамның абыройы, адал табыс – отбасының берекесі, ал адалдық – қоғамның берік негізі. Адал табыс бар жерде – береке бар. Адал еңбек бар жерде – абырой бар.

Түрксіб ауданы «Абдулла» мешітінің бас имамы

Мырзаев Тыныштықбай Яхияұлы