ХЕЛЛОУИН – ДІНІМІЗГЕ ДЕ, ДӘСТҮРІМІЗГЕ ДЕ ЖАТ МЕРЕКЕ

Қазіргі жаһандану дәуірінде әлем халықтарының мәдениеті мен салт-дәстүрі бір-біріне ықпал етіп, түрлі мерекелер мен әдет-ғұрыптар кеңінен таралуда. Әсіресе интернет пен әлеуметтік желілердің әсерінен шетелдік мәдени құбылыстар жастар мен балалар арасында тез танымал болып келеді. Соның бірі – жыл сайын қазан айының соңында атап өтілетін Хеллоуин мерекесі.

Соңғы жылдары бұл мерекенің елімізде де көрініс табуы қоғамда түрлі пікір қалыптастыруда. Біреулер оны жай ғана ойын-сауық деп қабылдаса, енді біреулер оның астарында қандай түсінік пен сенім жатқанын ой елегінен өткізуді жөн санайды. Шын мәнінде, мұсылман қоғамы үшін кез келген мәдени құбылысты сыртқы көрінісіне қарап бағалау жеткіліксіз. Оның шығу тарихына, мазмұнына және тәрбиелік ықпалына да назар аудару қажет.

Хеллоуиннің шығу тарихы қандай?

Хеллоуин атауы ағылшын тіліндегі «All Hallows’ Eve» сөзінен шыққан. Мағынасы – «Барлық әулиелер күнінің алдындағы кеш». Оның тарихи бастауы ежелгі кельт халықтарының «Самайн» деп аталатын дәстүрімен байланысты. Ежелгі кельттер 31 қазанды жаздың аяқталып, қыстың басталу кезеңі деп есептеген. Олардың наным-сенімінде осы түні тірілер мен өлілер әлемінің арасындағы шекара ашылады деген түсінік болған. Сондықтан адамдар түрлі қорқынышты киімдер киіп, зұлым рухтардан қорғануға бағытталған рәсімдер жасаған.

Бүгінде Хеллоуин Батыс елдерінде ойын-сауық сипатында кеңінен аталып өтеді. Адамдар қорқынышты кейіпкерлердің киімін киіп, үйлерін елес, қаңқа, асқабақ бейнелерімен безендіреді. Балалар үй-үйді аралап, тәттілер сұрайды. Дегенмен бұл мерекенің тарихи негізінде рухтар мен тылсым күштерге қатысты ежелгі наным-сенімдер жатқанын естен шығармағанымыз жөн.

Ислам діні тұрғысынан көзқарас

Ислам діні мұсылманның сенімі мен өмір салтына ерекше мән береді. Әрбір мұсылман өзінің діни болмысын сақтап, Құран мен сүннетке негізделген өмір сүруге ұмтылуы тиіс. Өзге халықтардың мәдениетін тану мен құрметтеу бір бөлек те, олардың діни наным-сенімдеріне негізделген рәсімдеріне қатысу бір бөлек.

Алла Тағала Құран Кәрімде: «Сендерге өз діндерің, маған өз дінім» («Кәфирун» сүресі, 6-аят), – деп баяндайды. Бұл аят мұсылман адамның өз сенімін берік ұстануы керектігін еске салады.

Ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған алланың салауаты мен сәлемі болсын) Мәдинаға келген кезде халықтың бұрыннан атап өтіп жүрген екі мерекесі бар екенін көріп, былай деген: «Алла Тағала сендерге ол екі күннің орнына олардан жақсырақ екі күнді берді: Ораза айт пен Құрбан айт» (Әбу Дәуіт риуаяты).

Осы хадистен мұсылман қауымының өзіндік діни мерекелері бар екенін аңғарамыз. Сондықтан мұсылман адам өзге діндердің діни рәсімдеріне еліктеуден және сеніміне қайшы әрекеттерден сақ болуы қажет.

Әрине, ислам діні өзге дін өкілдеріне құрметпен қарауға, әділдік пен ізгілік танытуға шақырады. Алайда құрмет көрсету дегеніміз – олардың барлық діни рәсімдерін қабылдау деген сөз емес.

Хеллоуин – қазақы дүниетанымға да жат

Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан өзіндік дүниетанымы, салт-дәстүрі мен рухани құндылықтары бар. Ата-бабаларымыз ұрпағын имандылыққа, ізгілікке, үлкенді сыйлауға, кішіні құрметтеуге тәрбиелеген. Өмірді қадірлеп, өлімді құрметпен қабылдаған.

Қазақ халқында қайтыс болған адамды қорқынышты бейнеге айналдыру немесе өлімді ойын-сауыққа айналдыру дәстүрі болмаған. Керісінше, марқұмды ақтық сапарға шығарып салып, рухына Құран бағыштап, артында қалған ұрпағына өнегелі сөз айтқан. «Өлі разы болмай, тірі байымайды» деген халқымыз өткенге құрмет көрсетуді ұрпаққа аманат еткен.

Ал Хеллоуиндегі елестердің, қаңқалардың, қорқынышты кейіпкерлердің бейнесін ойын-сауықтың негізгі нышанына айналдыру біздің ұлттық дүниетанымымызбен үйлесе бермейді.

Бабаларымыз: «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол» деп, туған жер мен ұлттық болмыстың қадірін ұғындырған. Бұл сөздің астарында өзгенің жақсысын үйрене отырып, өз құндылығыңды жоғалтпау керектігі жатыр.

Ұрпақ тәрбиесі – ортақ міндет

Бүгінгі таңда балалар мен жасөспірімдер әлеуметтік желілер арқылы түрлі мәдени ықпалдарға тап болуда. Көрген дүниесін қызық көріп, оның мән-мағынасына үңілместен қайталауға бейім. Сондықтан ата-ана, ұстаз және дін қызметкерлері бала тәрбиесінде бұл мәселеге бейжай қарамауы керек. Балаларға жай ғана тыйым салу жеткіліксіз. Оларға Хеллоуиннің шығу тарихын, оның діни-мәдени негізін түсіндіріп, неліктен біздің сеніміміз бен дәстүрімізге сәйкес келмейтінін ұғындыру маңызды.

Біздің балаларымыз Хеллоуинді емес, Ораза айт пен Құрбан айттың қуанышын сезініп өссін. Қорқынышты кейіпкерлерге емес, пайғамбарларымыздың өнегелі өміріне қызықсын. Өзге мәдениетке еліктегеннен гөрі, өз халқының бай мұрасы мен асыл құндылықтарын танып-білсін.

Хеллоуин – тарихи тамыры ежелгі діни наным-сенімдермен байланысты, бүгінде Батыс елдерінде кең таралған мереке. Оның кейбір көріністері жай ғана ойын-сауық ретінде қабылданғанымен, мұсылман адам өзінің діни ұстанымы мен ұлттық болмысына қайшы келетін әрекеттерден сақ болғаны жөн.

Біз өзге халықтардың мәдениетін құрметтей отырып, өз дініміз бен дәстүрімізді де қадірлей білуіміз керек. Өйткені ұлттың ұлт болып сақталуы оның тіліне, дініне, дәстүрі мен тәрбиесіне тікелей байланысты.

Ендеше, жат мәдениетке еліктемей, өзіміздің асыл дінімізді, ата-бабадан қалған өнегелі дәстүрімізді ұлықтайық. Ұрпағымызға имандылықты, ізгілікті және ұлттық құндылықтарды аманат етейік. Себебі өз тамырынан ажырамаған ұрпақтың ғана болашағы баянды.

Бостандық ауданы

        «Байкен» мешітінің

       наиб имамы Саясат Көкенай