МУТАШАБИҺ АЯТТАРДЫ ТҮСІНУДЕГІ БЕС ӘДІС
Алматы
Айтекебийский район Аккулинский район Аксу Актогайский район Алга Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Арал Арқалық Астана Атбасар Атырау Аулиекольский район Аякөз Ақсай Ақтау Ақтөбе Байганинский район Байқоныр Балқаш Баянаульский район Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Екібастұз Енбекшиказахский Жалагашский район Жанакорганский район Жаркент Жаңатас Жаңаөзен Жаңқала Жезқазған Жетісай Житикаринский район Жосалы Жәйрем Жәнібек Зайсан Индер Иргизский район Иртышский район Исатайский район Казыгурт Камыстинский район Капчагай Карабалыкский район Каражал Каргалы Каскелен Келесский район Кентау Кобдинский район Кокпектинский район Кордай Курмангазинский район Курчатов Көкшетау Ленгер Лисаков Майский район Мартукский район Махамбетский район Мақат Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Орал Отрарский район Павлодар Петропавл Риддер Рудный Сайкын Сайрамский район Сарыағаш Сарыкөл ауданы Сарыөзек Семей Солнечный Степногорск Сузак Сузакский район Сырымский район Сәтпаев Тайынша Талгар Талдықорған Тараз Тарановский район Темиртау Теренкольский район Түркістан Узункольский район Узынагаш Уилский район Урджарский район Федеров ауданы Форт-Шевченко Хромтау Целиноградский район Чапаев Чемолган Шалқар Шардара Шаян Шиелийский район Шу Шубаркудык Шымкент Щербактинский район Эмба поселок Жезды посёлок Тюлькубас район Шал акына село Атасу село Теренозек Қазалы Қандыағаш Қарасу ауданы Қаратау Қарағанды Қостанай Қызылорда Құлсары Үшарал Өскемен
Бесін 13:08
Алматы
Айтекебийский район Аккулинский район Аксай Аксу Актау Актобе Актогайский район Алга Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Арал Аркалык Астана Атбасар Атырау Аулиекольский район Аягоз Байганинский район Байқоныр Балхаш Баянаульский район Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Енбекшиказахский Жайрем Жалагашский район Жанакорганский район Жанаозен Жанатас Жанибек Жаркент Жаңқала Жезказган Жетисай Житикаринский район Жосалы Зайсан Индер Иргизский район Иртышский район Исатайский район Казалы Казыгурт Камыстинский район Кандыагаш Капчагай Карабалыкский район Караганда Каражал Каратау Каргалы Каскелен Келесский район Кентау Кобдинский район Кокпектинский район Кокшетау Кордай Костанай Кульсары Курмангазинский район Курчатов Кызылорда Ленгер Лисаков Майский район Майский район Макат Мартукский район Махамбетский район Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Орал Отрарский район Павлодар Петропавловск поселок Жезды посёлок Тюлькубас район Шал акына Риддер Рудный Сайкын Сайрамский район Сарыагаш Сарыкөл ауданы Сарыозек Сатпаев село Атасу село Теренозек Семей Солнечный Степногорск Сузак Сузакский район Сузакский район Сырымский район Тайынша Талгар Талдыкорган Тараз Тарановский район Темиртау Теренкольский район Туркестан Узункольский район Узынагаш Уилский район Урджарский район Усть-Каменогорск Федеров ауданы Форт-Шевченко Хромтау Целиноградский район Чапаев Чемолган Шалқар Шардара Шаян Шиелийский район Шу Шубаркудык Шымкент Щербактинский район Экибастуз Эмба Қарасу ауданы Үшарал
Алматы
ықшамдау
Таң Күн Бесін Екінті Ақшам Құптан
06:50 08:08 13:08 16:20 18:03 19:21
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
7 Раджаб 1444
Миләди
29 қаңтар 2023

Мақалалар

МУТАШАБИҺ АЯТТАРДЫ ТҮСІНУДЕГІ БЕС ӘДІС

| A | +

Хәкім Абай Ғақлиясында: «Саниғын сұңғатына қарап білесіз. Бұл көзге көрілген, көңілге сезілген ғаламды қандай хикметпенен жарастырып, қандай құдіретпенен орналастырған, ешбір адам баласының ақылы жетпейді» деп Жаратушының шексіз құдіретіне таңданумен қатар Хақ Тағаланы тану жолының тәсілін баян етеді. Бұл тәсіл сонау сахабалардан келе жатқан сара жол.

«Саниғын сұңғатына қарап білесіз» керемет айтылған. Сұңғат – шебер жасалған өнер туындысы. Расында, әрбір жаратылыс ерекше әрі қайталанбайтын туынды. Ал, Саниғ – Жаратушы. Демек, Жаратушыны шебер туындысына қарап танисыз. Құран Кәрімде: «Рахман Аршқа «истиуа» етті (шексіз билігін жүргізді)[1]» деген аят бар. Осы сынды аяттарды деструктивті ағым насихатшылары түбегейлі бұрмалап түсіндіруде. Мұның екі себебі болса керек. Біріншісі, ізгі буын сахабалар мен табиғиндер ұстанымын айналып өту. Екіншісі, ізгі буын ізімен келе жатқан ата-баба тәлімінен бейхабар болуы. Соның нәтижесінде сөзбе-сөз аударғанда Құрандағы «Алланың қолы», «Алланың дидары» «Рахман Алла Аршыға отырды» деген аяттарды бірбеткей бұрмалап айтуда. Осы мағыналас аяттармен қатар «Алла жүріп келеді», «Түннің соңғы бөлігінде дүние аспанына түседі» деген хадистер де бар. Ендеше, мұндай аят-хадистерді қалай түсіну керек? Нақтырақ айтқанда, ғұламаларымыз қалай түсіндірген?

Құран Кәрімде: «Ол саған сонау Кітапты түсірді. Ондағы аяттардың бір бөлігі мағынасы анық әрі нақты болған мухкам аяттар. Міне, солар Құранның негізін құрайды. Ал енді бір бөлігі болса, муташабиһ (бірнеше мән-мағынаға саятын мағынасы астарлы) аяттар. Жүрегінде (тура жолдан) ауытқу болғандар қайткенде бүлік шығарып, ел-жұртты тура жолдан тайдыру үшін әрі ол аяттарды тәпсірлеу үшін (мухкам аяттарды былай қалдырып) астарлы мағыналы муташабиһ аяттарды қазбалайды[2]», - дейді.

Демек, «Алланың қолы», «Алланың дидары» деген аяттар муташабиһ. Ал, муташабиһ – мағынасы астарлы аяттар. Муташабиһ мәтінді (аят пен хадисті) дұрыс түсінудің жолдары бар. Оны ықшамдап бес әдіс аясында қарастырып көрейік. Жалпы, муташабиһ аят екенін қалай білеміз? Мәселен, қол-аяқ, дидар деген сипаттар немесе жүру, түсу деген сияқты іс-қимылды білдіретін аят немесе хадистер. Аталмыш бес әдіс бірқатар әдебиеттер негізінде жинақталды.

Әуелгісі, муташабиһ мәтінге иман ету. Мәселен, Рахман Алла – Аршыға «истиуа» етті. Сонымен бірге, «Түннің үштен бірінде аспан дүниесіне түседі», деген сияқты хадистер. Демек, муташабиһ аят-хадисті жоққа шығармау.

Екінші әдіс, мұндай мәтінді муташабиһ деп білу. Бұл, жоғарыда айтқанымыздай, мағынасын тікелей естіген күйде түсіну қателікке алып баратын мәтін. Өйткені, ақли мен нақли дәлел мұны қабыл етпейді. Деструктивті ағымы: «Құранда муташабиһ аят деген жоқ. Сендер муташабиһ деп жүрген аяттар мағынаны анық, ешбір түсіндіруді қажет етпейді. Аятты сол күйінде түсіну керек» дейді. Бұл ағым негізгі аят – муташабиһ. Міне, осының негізінде мухкам аятты түсінеміз дейді. Жат ағымның бұл көзқарасы ең сорақы қате. Осы нүктеде деструктивті ағым әхли сүнна ұстанымынан түбегейлі ажырап шығады.

Үшінші әдіс, мажаз. Мажаз – ауыспалы мағына, астарлы сөз. Муташабиһ аят мағынасы мажази, яғни ауыспалы мағына. Ал, деструктивті ағым өз ұстанымын бекіту үшін араб тілінде «мажаз» деген жоқ деп бұрын соңды ешбір ағым айтпаған «жаңалықты» ашқан. Тұжырымын қорғау мақсатында мажаз ережесін аятқа қолдануға болмайды, тек хадиске қолданамыз деді. Алайда, бұл пікірлері сәтсіз шықты. Өйткені, ұстанымдарын ғылыми негізде қорғауға қауқарсыз тұжырым еді. Олар мажаз Құранда бір-екі аятта ғана кездеседі деп пікірлерін өзгерткендей еді. Алайда, мажаз барлық тілде кездеседі. Мажаз ережесі жоқ тіл әлемде кездеспейді, мүлде жоқ. Ал, араб тілінде кейде ойды тікелей мағынадан гөрі мажазбен жеткізу күштірек болып табылады. Түйіндей айтқанда, деструктивті ағым ішінде мажаз мүлде жоқ деген пікір кең тараған. Міне, бұл Ибн Қаимнің (р.а.): «Мажаз – тағут» деген сөзінің жемісі.

Төртінші әдіс, мажаздың түрін анықтау. Мәселен, истауа – іс-әрекет. Қол, дидар – ағза. Бұл сипат.

Бесінші әдіс. Муташабиһ аятқа нақты кесімді мағына бермейміз.

Бір аятты талдап көрейік: «Рахман аршыға истауа етті». Негізі, аятты түсінуде талдап жатқан аяттың жәрдемі керек. Бірінші – Рахман. Рахман – Алланың есім-сипаты. Алланың сипатын нақты айтатындай кім Алланы көрді? Қандай екенін білеміз бе? Екінші – Арш. Оның биіктігі мен ені және тағы басқа сипаттамалары беймәлім. Ендеше, «истуаны» отырды деп кесімді түрде түсіндіретін ағымға қарапайым сұрақ: отырушы мен отыратын тақтың сипаттамасынан бейхабар бола тұра, қалай отырғанын қайдан біледі? Истиуа қалай жүзеге асады? Ал енді, Арш Алланың жаратқан дүниелерінің ішінде ең үлкені, әрі оны Алла Өз билігінде ұстауда десе, онда Аршпен қоса әлдеқайда кіші планеталар мен галактикалар сөзсіз Оның басқаруында деген мағынаны ұғуымыз керек. Хазрет Әлидің (р.а.): «Алла Аршыны отыру үшін емес, құдіретін көрсету үшін жаратты» деген ғажайып сөзі деструктивті ағымның муташабиһ аят пен хадистерді түсінудегі ұстанымы біздікімен арасы жер мен көктей екенін білуге болады. Демек, аталмыш аят мағынасы «отыру» емес Алланың ұлылығын паш ету.

Сонымен бірге, «Пендем Маған қарай бір сүйем жүрсе Мен бір құлаш жүрем. Жүріп келсе, жүгіріп барамын[3]» деген құдси хадис бар. Осы мағыналас бірқатар құдси хадистер кездеседі. Осы хадисті Ағмаш (р.а.): «жарылқауымен және мейірімімен қарсы аламын» деп түсіндірген. Пенде құлшылық етіп Аллаға жақындай түссе, Алла оған лезде жарылқауы мен мейірімін төгеді. Имам Науауи (р.а.): «Бұл Алла Тағаланың сипатын көрсететін хадистердің бірі. Алайда, мәтінді (Алла пендеге адымдап немесе жүгіріп барады деп) тікелей түсінуге ақылға сыймайды. Оның мағынасы: «Кімде-кім Маған құлшылығымен жақындай түссе, оған Өзімнің мейірімім, жолын оңғарумен және жәрдеміммен жақындаймын. Егер құлшылығын арттырса, Менің де мейірімім ұлғая түседі...[4]» деп талдаған.    

Түйіндей айтқанда, Хақ Тағаланы тануда Хәкім Абай айтқандай: «өлшеулі мен өлшеусізді қалай білеміз» қағидасын естен шығармау керек.

 

Руслан Қамбар

 

 

[1] Таха сүресі, 5-аят

[2] Әли Имран сүресі, 7-аят

[3] Бұхари, Таухид тарауы

[4] Муслим шархы, 17

Авторы Руслан Қамбар

Дінтанушы, Қалқаман-2 мешітінің бас имамы

ДЕРЕККӨЗІ Azan.kz

Ислам ақпараттық-ағарту порталы 

Предыдущий Следующий
ТАБИҒАТТЫ АЯЛАУ – АМАНАТ КЕЛІСІМ – КЕЛЕШЕК КЕПІЛІ

Оқырмандардың пікірі (0)

Қызықты тақырыптар

Құран және тәпсір НАМАЗ – КӨЗІМНІҢ ҚАРАШЫҒЫ
Алла Тағала қасиетті Құранда: «Мүміндер сөзсіз мұратына жетті. Олар – намазда шын пейілімен мойынсұнып, барынша кішіпейілділік танытатындар» («Муминун» сүресі, 1-2 аяттар) деп намаздағы мұсылманның бейнесін баян етсе, ардақты Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Намаз – көзімнің...
Құран және тәпсір ӘЛЕМГЕ ШУАҚ ШАШҚАН КІТАП
«Расында, сендерге Алла тарапынан  нұр және ашық кітап келді. Сол арқылы Алла тағала Өзінің разылығына ілескендерді амандық жолдарына салады және Өз нұсқауымен оларды қараңғылықтан нұрға шығарады әрі тура жолға салады», — деп баяндаған....
Құран және тәпсір ҚҰРАН ҚҰЛШЫЛЫҚТЫҢ НЕГІЗІ
Құран адамзатты тура жолға бастаушы, һәм қараңғылықтан шығарушы, іші насихатқа толы әр бір әріпі сауап болған Алланың қасиетті сөзі. Алла Тағала қасиетті Құранда: «Міне осы кітапта күдік жоқ, тақуалар үшін тура жол көрсетуші» [1] деп Құранның адам баласы үшін құнды кітап екенің көрсетті....
Құран және тәпсір ҚҰРАН КӘРІМНІҢ ҚАДІР ҚАСИЕТІ
Алла Құран Кәрімде былай дейді: «Әй, адамдар! Жаратушыларыңнан сендерге насихат болған, жүректегі дертке дауа, мұсылмандарға тура жол және жарылқау болған (Құран) келді»[2.б,57] деген....
Құран және тәпсір АЛЛАНЫҢ ӨЗІ ДЕ РАС, СӨЗІ ДЕ РАС
 Алладан түскен қасиетті кітаптардың негізгі мағынасын қамтып, ең соңғысы болып түскені Құран Кәрім. Ол ішінде еш күмән мен күдік араласпаған Хақ болған Алланың сөзі. Алла Тағала: «Бұл Кітап – онда күмән жоқ, тақуалар үшін жолбасшы» (Бақара,1- 2 аяттар) және «оған (Құранға) өтірік алдынан да, артына...
Құран және тәпсір «Кәһф» сүресінің 10 құпиясы
Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) «Кәһф» сүресін («Үңгір») неліктен әр жұма сайын оқуды насихаттады деп ойладыңыз ба?! «Үңгір» сүресінің құпиясы неде жатыр?
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
7 Раджаб 1444
Миләди
29 қаңтар 2023
Намаз уақыттары
қазір

Бесін 13:08

Екінтіге дейін 01:53

12 урок: Виды и описания омовения

джазакаллаху хайрон

Ислам Косумов
23 жел. 2022

Задайте вопрос устазам

Сәлематдарсыз ма.Мен сізден бір мәселе жөнінде сұрайын деп едім. Үйде мысығымыз бар еді, сол қайта-қ

X
8 жел. 2022

24 урок: Намаз путника

Ассаламу алейкум.Здесь, имам Кудури, в своей книге по фикху (исламскому праву) говорит о том, что вс

Администратор Azankz
30 қар. 2022

2-урок: омовение - фарды, суннаты, что портит

"Пункт 3: Соблюдать порядок омовения. То есть, как пришло в Коране, сначала моем руки, затем лицо и

Администратор Azankz
15 қаз. 2022

6 причин считать пятницу особенным днем

Уа алейкум ассалям уа рахматулЛахи уа барокятуху!Попробуйте договориться с преподавателем, заранее в

Администратор Azankz
19 там. 2022
Created with Sketch. {{!-- --}} {{!-- --}} {{!-- --}} Created with Sketch. Asset 1mdpi