Алматы
Ақтау Ақтөбе Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Арал Атбасар Атырау Аулиекольский район Аякөз Байқоңыр Балқаш Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Екібастұз Жаңақала Жаңаөзен Жаңатас Жаркент Жезқазған Жәйрем Жәнібек Жетісай Житикаринский район Қазалы Казыгурт Казыгуртский район Камыстинский район Қандыағаш Қапшағай Карабалыкский район Қарағанды Карасуский район Қаратау Келесский район Көкшетау Қостанай Құлсары Қызылорда Лисаковск Мақат Мактааральский район Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Нур-Султан Орал Ордабасынский район Өскемен Отрарский район Павлодар Петропавл Район Байдибека Район Туркибасы Риддер Рудный Сайрамский район Сайхин Сарыағаш Сарыкольский район Сарыөзек Семей Сәтпаев Степногорск Сузакский район Талдықорған Тараз Тарановский район Түркістан Узункольский район Үшарал Фёдоровский район Хромтау Чапаев Шалқар Шардара Шиели Шымкент
Құптан 19:55
Алматы
Актау Актобе Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Аральск Атбасар Атырау Аулиекольский район Аягоз Байконур Балхаш Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Жайрем Жанаозен Жанатас Жангала Жанибек Жаркент Жезказган Жетисай Житикаринский район Казалы Казыгурт Казыгуртский район Камыстинский район Кандыагаш Капшагай Карабалыкский район Караганда Карасуский район Каратау Келесский район Кокшетау Костанай Кульсары Кызылорда Лисаковск Макат Мактааральский район Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Нур-Султан Ордабасынский район Отрарский район Павлодар Петропавловск Район Байдибека Район Туркибасы Риддер Рудный Сайрамский район Сайхин Сарыагаш Сарыкольский район Сарыозек Сатпаев Семей Степногорск Сузакский район Талдыкорган Тараз Тарановский район Туркестан Узункольский район Уральск Усть-Каменогорск Ушарал Фёдоровский район Хромтау Чапаев Шалкар Шардара Шиели Шымкент Экибастуз
Алматы
ықшамдау
Таң Күн Бесін Екінті Ақшам Құптан
06:16 07:31 13:08 16:55 18:40 19:55
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
2 Раджаб 1441
Миләди
26 ақпан 2020

Мақалалар

Меккедегі «Қазақ тақиясы»

| A | +

Керекулік молда атамыз Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің ертеде жазған «Қазақ шежіресі» атты еңбегі бар. Онда қазақтардың қажылық сапарға қай кезден бастап барғаны жайлы мәлімет келтіреді.

 

Мәшекеңнің айтуынша, ең алғашқы қажы уақ Нүркен деген адам екен. Екінші рет 1858-ші қой жылы күлік Самай сопы мен ноғай Байжан хазірет қажылыққа барып, сол жақта өлген. Осы сөзді жазып отырған Мәшһүр Жүсіп мен дәл сол жылы туыппын (1858), қазір 70 жас­тамын, дейді. Ал үшінші рет 1874 жылы тобықты Құнанбай, айдабол Қишыл Қыстаубай, атбасарлық Егізек, Жанайдар, құлан қыпшақ Шонтыбай бастаған Орта жүзден 20, Кіші жүзден Досжан халфе, Нұрпейіс хазірет бастаған 100 адам барды, дейді. Бұл қазақтың ескі есебі бойынша қаракиік жылы екен.

 

Мәшекеңнің жазуына қарағанда, Мек­кеге үшінші рет барған қажылар әуелі қазақтың маскүбін (мәсхабын) анықтатып, одан кейін орталарынан расход шығарып, бола­шақта қажыға келген қазақтар тұрақ­тайтын «Қазақ тақиясы» атты қонақүй салдырып, оны Құнанбай қажының атына жаздырған. Кейін қонақүйді орманшы Хасен шайқы даулап алған, одан кейін тоқал арғын Ешмұхамед даулаған, бұл күнде тақия Досжан халфенің атында екен, дейді (М.Көпейұлы. Қазақ шежіресі, Алматы «Жалын». 1993 ж. 11-б). Мәшекең «осыны жазып отырған мен 70 жастамын» деге­ніне қарағанда, тақияның Досжан хал­фе атына жазылуы 1928 жылы іске асқаны.

 

Қонақүйді 1905 жылы қараша айында қажылыққа аттанып, 1906 жылдың 28 наурызында қасиетті сапардан оралған Шәкәрім Құдайбердіұлы өз көзімен көрген. Қажының баласы Ахат Шәкәрімұлының естелігінде: «Қасиетті Мекке қаласына барған Шәкәрім атасы Құнанбай басшылығымен салынған тақияны (тәкиені) іздеп, тауып барады. Бiрақ «менен бұрын басқа қажылар кiрiп қалған екен. Оларды ренжiтпей, пәтер алып түстiм» дейді қажы (Ахат Шәкәрiмұлы. Қажылық сапары // Абай. – 1994. – № 9. – 37 б.).

 

Мекке сапары жайлы және атасы Құ­нан­бай туралы жазған Шәкәрімнің «Атам жайлы айтсам» деген естелігі бар. Осы жазбада қажы: «Құнанбай атам 1874 жылы қажыға барғанда қазақтар түсетін Меккеде бір тақия үй сатып алып, құдайы қылып еді. Мен пақыр 1905 жылдан 1906 жылға қарай қажыға барғанда тақияны көрдім. Кіші жүзден Сұлтан деген ғалым жігіт ие болып тұр екен. Басында қажы марқұмның қойған күтушісі Қанатбай сопы еді. Ол кісі өлген соң кемпірі қолын­дағы жиен қызын Сұлтанға беріп, тақияға ие қылыпты. Бірақ Сұлтан айтты: тақияға мен иелік қылғанмен бұл күнде ол Кіші жүз Досжан қажының атында жазулы тұр» деген деректі алға тартады.

 

Келесі бір дерекке назар аударайық. 1937 жылы Алтай-Шәуешек өлкесінен бір топ қазақ қажылыққа барған. Осы­лардың ішінде 15 жастағы бозбала, кейін түркия­лық ақсақал атанған Дәлелхан Жаналтай болған. Осы кісі өзінің 2000 жылы Алма­тыда жарық көрген «Қилы заман – қиын күндер» атты естелігінде, Меккеге келген бізді өзбек Абдулла Бұхари деген адам қабыл алып, қаладағы қазақтардың дәлелі (күтіп алушысы) Құсайын Сұружи деген адамға тапсырды. Ол кісі бізді бұрыннан бері қазақтар түсетін қонақүй – қазақ тақиясына әкелді деп еске алады.

 

Дәлелхан атамыз 1950-жылдары туған жерін тастай көшіп Үндістанға ауып келеді. 1955 жылы Үндістан атынан екінші рет қажылыққа барады. Осы сапарында атамыз 1937 жылы әкесімен бірге түскен қазақ тақиясын көргенін, бірақ бұларды Зәйни Көшек деген түрік дәлелі қабылдағандықтан бара алмағаны жайлы жазып, «мен барғанда қонақүйдің бұрынғы дәлелі Құсайын Сұружи қайтыс болып, інісі Абдулла Сұружи ие болып отыр екен» дейді (Д.Жаналтай. «Қилы заман – қиын күндер». – Алматы: ДҚҚ, 2000 ж. 125-б). Жоғарыдағы деректерге қарағанда 1955 жылдары «Құнанбай тақиясы» аман-есен тұрғаны анық.

 

Жуықта тағы бір деректің ұшығы шық­­ты. Өткен жазда умра қажылық парызын өтеуге барған астаналық Жандос Қоныспаев деген жас азамат Ауғанстанда дүниеге келіп, Меккеде ержеткен Иса деген қазақ баласымен танысады. «Исаның тағдыры әркімнің маңдайына жазы­ла бермейтін оқиғаларға толы. Бала кезін­де зәмзәм бұлағының басында шомы­лып өсіпті. Ол кезде зәмзәмнің бұла­ғы Ибраһим мақамының тұсында екен… Көз ашқалы Меккеде өскендіктен көп нәрсеге қанық, шаһар тарихын да жақсы білетін боп шық­ты», дейді Жандос Абумуталифұлы.

 

Екеуара әңгіме барысында Иса бауырымыз: «Менің бала кезімде, яғни 1980- жылдары Әл-Харам мешітіне жақын орна­лас­қан қазақ тақиясына барып, ішіне кіріп үнемі дәрет жаңартатын едім. Қасында өзбек, ұйғырлардың да дәлелі (өкілдігі) бірге еді. Ана екеуіне қарағанда, қазақ дәлелі үлкен әрі еңселі көрінетін. Кейін арабтар байып кетіп, сол маңдағы жатаған үйлердің бәрін күреп тастап жаңадан биік қонақүйлер салды» демесі бар ма.

 

Мына жаңалыққа елең еткен азаматтар «Сен көрген қазақ тақиясы қай жерде орна­ласқан еді?» деп сұрайды ғой. Иса: «Әл-Харам мешітінен алыс емес жерде «Сұқ Сағир» деп аталатын шағын аумақ болды. Осы ауданның мешітке қараған бетін­­де тақия тұратын. Дәл қазір тақияның орнын­­да «Дар әл-Тауһид» атты қонақүй тұр».

 

Ал мына бір сурет ертеректе тү­сіріл­ген «Сұқ Сағир» ауданының мешітке қара­ған аумағы екен. Яғни, Иса бауыры­мыз айтып отырған тұспал осы. Суреттегі жыпырлатып ретсіз салынған көне үйлер­дің бірі «Қазақ тақиясы» болуы әбден мүмкін. Өйткені тақияның орнына салынған «Дар әл-Тауһид» қонақүйі дәл осы жерде. Әл-Харам мешітіне іргесі тиіп тұр. Қалай десек те,­ ­Құнекеңдер қазығын қадаған қазақ тақия­­сының сорабы бертінге дейін сақ­тал­ған көрінеді.

 

Бекен Қайратұлы

egemen.kz

Предыдущий Следующий
«Жәннатқа кірген күннің өзінде Сені көре алмай қаламын ба деп қорқамын?!.» Отырар өлкесінің ойшылы

Оқырмандардың пікірі (0)

Қызықты тақырыптар

Ислам тарихы XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақ медреселері
Оқу-ағарту жұмысы Қазақ жерінде ерте заманнан басталған. Әсіресе, отырықшыланған аймақтарда орта ғасырлардың өзінде-ақ (VII-VIII ғ.ғ.) көптеген оқу орындары мен медреселер жұмыс істеген. Атақты Әбу Наср әл-Фараби Отырар медресесінде, Махмұт Қашқари, Жүсіп Баласағұни, Ахмет Иүгінеки, Қожа Ахмет Ясауи...
Ислам тарихы САДУМ қалай құрылды?
Болашақ бағдарын анықтауда түп-тұқиянымыздан тартып, ұлтымыздың өткен өмір өткелдеріне көз жүгіртіп, қазіргі кейіп-кеспірімізді ой-електен өткізе келіп, келер күннің бет-алысын долбарлау кәдуілгі табиғи ой-өріс екені белгілі. Алайда жасампаздық пен ілкімді адымға тұздық болатын идеялар өткеннің қайн...
Ислам тарихы Ғарышқа ұшқан мұсылмандар
1. Сұлтан бин Салман бин Абдулазиз әл-Сауд 1956 жылы 27 маусымда Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында дүниеге келді. Ол Сауд Арабиясы Корольдік Әуе күштерінің ұшқыш-полковнигі болған. ...
Ислам тарихы Әлемдегі ең атақты Ислам университеттері (ФОТО)
Ілім жолына түскен талапкерлер мен көзі қарақты оқырмандар назарына әлемдегі ең атақты Ислам университеттерінің тізімін ұсынамыз.
Ислам тарихы Фоторепортаж: Қағба есігінің көне жапқыштары
Қадірлі оқырман! Бүгін назарларыңызға Қасиетті Қағбаның есігіне әртүрлі дәуірлерде жабылған жапқыштардың фото-галереясын ұсынамыз. Бұл көне жапқыштарға жіті назар салған жан тігіншілердің өнері мен шеберлігіне тәнті болып, Қағбаның тылсым тарихынан сыр ұққандай күйге бөленері хақ.    ...
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
2 Раджаб 1441
Миләди
26 ақпан 2020
Намаз уақыттары
қазір

Құптан 19:55

Бамдатқа дейін 05:06

Наурызбай кажы Таганулы избран Верховным Муфтием

Поздравляем! Достойный человек! Да хранит вас Аллах

Fatima Alimhanova
7 ақп. 2020

Коран Карим

Ас-саляму алейкум, если нужен полная версия одним файлом, всю суру через программу соединил, получил

Almaty Family
7 ақп. 2020

Соловей из Южного Египта – Абдулбасит кари

السلام عليكم ورحمة الله وبركاتهجزاك الله خيراГде-то в середине статьи была допущена ошибка в Салават

A Alhanafi
30 қаң. 2020

7 дәріс

Алла разы болсын ұстаз!

Sabit Mussabek
12 қаң. 2020

Қасиетті жәдігер жамағатқа көрсетілді (ФОТО)

Ассаляму алейкум. Менін сұрағым; Пайғамбарымыздың бир тал сақалын муфтиатқа Фатима әжеміз табыстаған

Aibek Takhai
29 желт. 2019
Created with Sketch. {{!-- --}} {{!-- --}} {{!-- --}} Created with Sketch. Asset 1mdpi