Алматы
Ақтау Ақтөбе Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Арал Атбасар Атырау Аулиекольский район Аякөз Байқоңыр Балқаш Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Екібастұз Жаңақала Жаңаөзен Жаңатас Жаркент Жезқазған Жәйрем Жәнібек Жетісай Житикаринский район Қазалы Казыгурт Казыгуртский район Камыстинский район Қандыағаш Қапшағай Карабалыкский район Қарағанды Карасуский район Қаратау Келесский район Көкшетау Қостанай Құлсары Қызылорда Лисаковск Мақат Мактааральский район Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Нур-Султан Орал Ордабасынский район Өскемен Отрарский район Павлодар Петропавл Район Байдибека Район Туркибасы Риддер Рудный Сайрамский район Сайхин Сарыағаш Сарыкольский район Сарыөзек Семей Сәтпаев Степногорск Сузакский район Талдықорған Тараз Тарановский район Түркістан Узункольский район Үшарал Фёдоровский район Хромтау Чапаев Шалқар Шардара Шиели Шымкент
Бесін 13:01
Алматы
Актау Актобе Алматы Алтынсаринский район Амангельдийский район Аральск Атбасар Атырау Аулиекольский район Аягоз Байконур Балхаш Бейнеу Денисовский район Джангельдинский район Жайрем Жанаозен Жанатас Жангала Жанибек Жаркент Жезказган Жетисай Житикаринский район Казалы Казыгурт Казыгуртский район Камыстинский район Кандыагаш Капшагай Карабалыкский район Караганда Карасуский район Каратау Келесский район Кокшетау Костанай Кульсары Кызылорда Лисаковск Макат Мактааральский район Мендыкаринский район Миялы Наурзумский район Нур-Султан Ордабасынский район Отрарский район Павлодар Петропавловск Район Байдибека Район Туркибасы Риддер Рудный Сайрамский район Сайхин Сарыагаш Сарыкольский район Сарыозек Сатпаев Семей Степногорск Сузакский район Талдыкорган Тараз Тарановский район Туркестан Узункольский район Уральск Усть-Каменогорск Ушарал Фёдоровский район Хромтау Чапаев Шалкар Шардара Шиели Шымкент Экибастуз
Алматы
ықшамдау
Таң Күн Бесін Екінті Ақшам Құптан
04:13 05:43 13:01 18:04 20:13 21:43
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
14 Зуль-хиджа 1441
Миләди
04 тамыз 2020

Мақалалар

Ілім мен білімнің айырмашылығы бар ма? / ҚМДБ пәтуасы

| A | +

Сұрақ: Кезінде көптеген ишандарды, әулиелерді ілімді болған дейді? Сонда ілім мен білімнің айырмашылығы бар ма?

 
Жауап: Ілім – араб тілінде «білу», ал терминдік сөздіктерде ілім – «Шындық пен оқиғаны дәл жеткізетін хабар мен көзқарас» (Журжани, әт-Тарифат, Бейрут, 1985, 160 б) және «Бір нәрсені дәл болғанындай түсіндіру, беймәлім нәрсенің білінуі, нәпсінің бір нәрсенің мағынасына білуі» ((Журжани, әт-Тарифат, Бейрут, 1985, 167 б) деген ұғымдарды білдіреді.
 
Әсілі, Алла Тағала Құран-кәрімде: «Сондай жаратқан Раббыңның атымен оқы» (Алақ, 1) деп бұйырғандықтан, біз қандай пәнді үйренсек те ол ілім болып саналады. Десе де, орта ғасырларда ислам медреселеріндегі рухани және дүниеуи пәндердің оқытылуына байланысты ілім және білім түсініктері ортаға шықты.
 
Ілімге Құран, тәпсір, хадис, фиқһ, кәлам, ихсан, ал фән ілімінің (дүниеуи) қатарына жағрафия, математика, астрономия, физика және т.б. пәндер жатқызылды. Жалпы, бұлай жіктеу оқу-әдістеме үшін ілімді шартты түрде ғана бөлу еді. Себебі, ілім – рухани болсын, дүниеуи болсын, ол ақиқатты паш етеді. Мысалы, бір қарағанда дүниеуи (зайырлы) ілімдердің бұл әлемді танытатын функциясы басым секілді болып көрінгенмен, шынтуайтында ол да Алланың ақиқатына куә келтіреді. Яғни, ілім мен білім жалпы біртұтас ұғым саналады.
 
Ал, енді әулие ұғымына келер болсақ, бұл арабша «уәли» (дос) деген сөздің көпше түрі. Терминдік сөздікте әулие деп – иманында нұқсан болмаған (кәламді білуші), харам түгілі кіші күнәлардың өзінен бойын аулақ ұстаған (шариғатты білуші және ұстаушы), парыз пен сүннетті, қала берді нәпіл құлшылықтарды мүлтіксіз орындаған (абид), Хаққа ғашық болып (уәли), қара басынан халықтың қамын жоғары қойып, соған сай қарекет қылған (зиялы) рухани тұлғаны айтады.
 
«Ишан»1 деген парсы тілінде «олар» деген мағынаны білдіреді. Көне түрік тілінде (шағатай) «ишан» дегеніміз «әулие» ұғымымен шендес мақам саналады. Сонымен қатар, ислам әдебиеттерінде руханият иелерін шейх, абыз, қожа, қутуб, ғаус, пір, мақсұм, баба, ата деп те атайды.
 
Сауалдағы «әулиелер мен ишандар ілімді болған» деген сөзді таратып айтар болсақ, олар Құран, тәпсір, хадис, фиқһ, кәлам, ихсан ілімдерін меңгеріп, ғұмырын дүниеуи мақсатқа емес, рухани салаға арнағандықтан, халық «әулиелер мен ишандарды ілімді» деп санаған. Әсіресе, әулиелер мен ишандар жүрек көзі ашылғанда сезінетін құпия ілімді (илму-ләдуни) игеруге қатты мән берген. Бәлкім, «илму-ләдуни» иелері болғандықтан да халық «әулиелер мен ишандарды ілімді» деген шығар деп ойлаймыз.
 
Әйтсе де, әулиелер мен ишандар мүлде дүние ісімен шұғылданбады деп айта алмаймыз. Олар да қалың бұқарамен қарым-қатынас жасау үшін белгілі бір кәсіп иелері болған. Мысалы, Уайсал Қарани әулие түйеші болған, Зеңгі ата сиыршы, Шопан ата қойшы, Қамбар ата жылқышы, Суксук ата ешкі баққан, Қожа Ахмет Ясауи ұсталық, Баһауаддин Нахшбанди зергерлік жасаған. Бірақ, олар фәнилік кәсіппен бай болып, балшекер өмір сүру үшін шұғылданбаған. Әулиелер мен ишандар дүние ісін халықпен қарым-қатынас жасаудың құралы деп түсінген. Бір сөзбен айтқанда әулиелер мен ишандар халықпен осылайша қарапайым түрде қатынас жасау арқылы өздерінің рухани ілімімен, парасатымен, дегдарлығымен, ықыласымен, махаббатымен Хақты насиқаттаған.
 
Мұхан ИСАХАН
 
1. Ишан атауының тарихи-хронологиясына мән берсек, зерттеушілер бұл терминді алғаш рет Бахауаддин Нақышбанди (1318-1389) мен Хожа Ахрарға (1404-1489) қатысты тазкрийа жанрында жазылған әдебиеттерде кездестіретінін айтады. Кейін XVI ғасырдан бастап ишан атауы Орталық Азияда кеңінен қолданысқа ене бастады. Әсіресе, Ясауи және Нақышбанди тариқатының жер-жердегі көшбасшыларын ишан деп атайтын. Мысалы, Ясауи тариқатының Қырғызстанның Ош өңіріндегі көшбасшылары XVIIІ ғасырдан бері ишан деп аталады.
 
Kazislam.kz

 
ДЕРЕККӨЗІ Azan.kz

Ислам ақпараттық-ағарту порталы 

Предыдущий Следующий
Тырнақты бояу (маникюр) үкімі / ҚМДБ пәтуасы Ибраһим ҚҰНАНБАЙҰЛЫ: «Шын илан да, таза ойла бір иманды...»

Оқырмандардың пікірі (0)

Қызықты тақырыптар

Сұрақ-жауап Харам заттарды сатуға бола ма? / ҚМДБ пәтуасы
Мас қылатын ішімдіктерді, шошқа еті, аққан қанды ішіп-жеу және пұттарды қолдану шариғатта халал болмағаны[1] секілді, оның саудасы да халал емес. Мұсылман емес адамға харам затты сату дұрыс болғанда, Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сатып, пайдалануға рұқсат берер еді. ...
Сұрақ-жауап Пойызда, ұшақта, кемеде және басқа да қатынас көліктерінде намаз қалай оқылады? / ҚМДБ пәтуасы
Намазды ешбір себепсіз қаза қылуға болмайды. Сондықтан пойызда, ұшақта, не автобуста болсын, парыз және уәжіп намаздарды қалдырмай оқу керек.  
Сұрақ-жауап Мәһрге не беруге болады? / ҚМДБ пәтуасы
Мәһір – әйел затының неке қияр алдында күйеуінен талап етуге құқылы шариғат белгілеген ақысы.
Сұрақ-жауап Қағбадан басқа үйді тәуап етуге бола ма? / ҚМДБ пәтуасы
Шариғат бойынша қасиетті орындарды, қабірді зиярат етуге, зиратта жатқан марқұмдарға сәлем беріп, дұға жасауға рұқсат етіледі, бірақ оны айналып, тәуап ету, қабірге қарап намаз оқу, аруақтан көмек сұрау және дінде айтылмаған басқа да іс-әрекеттерге бару дұрыс емес.  ...
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
14 Зуль-хиджа 1441
Миләди
04 тамыз 2020
Намаз уақыттары
қазір

Бесін 13:01

Екінтіге дейін 00:58

Урок 10. Гнев, часть 1

Альхамдулиллах. Пусть Аллах будет доволен всеми кто работает над подобными проектами.

Сулейман Аль Кануни
9 сағат. бұрын

Алгоритм заказа жертвоприношения онлайн | Qurban2020

Уалейкум Ассалам!Поправка - оплата только картой Kaspi Gold! Смотрите https://qurban2020.kz/ru/faq/т

Малик Хамзамулин
кеше

QURBAN2020: Құрбандық малын шалуға және құрбандық етін алуға тапсырыс беру

Ассаләму ғаләйкум уа рохматуЛЛАҺИ уа бәрокәтуһу! Құрбан айт құтты болсын! Мен онлайн құрбан шалу а

Кибар Амирхан
1 там. 2020

Урок 1. Важность науки об Ихсане

Аллаху Акбар. Пусть Аллах будет доволен всеми Вами кто участвовал в написании, переводе, ведений сай

Сулейман Аль Кануни
30 шіл. 2020

Алматы қаласы бойынша құрбандық шалынатын орындардың ресми тізімі анықталды

Ассалаумагалейкум мұсылман бауырлар, Есімім Нұртас, сіздерден көмек сұраймын өзім кішкентайдан есту

Nurtas Nurgojayev
27 шіл. 2020
Created with Sketch. {{!-- --}} {{!-- --}} {{!-- --}} Created with Sketch. Asset 1mdpi