ҚҰРБАНДЫҚ АҚИҚАТЫ
Құрбан айт – күнтізбедегі мерекелік күн ғана емес. Ол адамзат тарихындағы ең ұлы сынақтардың бірін еске салатын, жүректегі иман мен шынайы ықыластың өлшемін көрсететін қасиетті мейрам.
Адам баласы өмір бойы бір нәрсеге қол жеткізу үшін күреседі. Бірі дүние жинайды, бірі мансап іздейді, енді бірі отбасы мен жақындарын барынша қорғауға тырысады. Алайда адамзат тарихында Алланың әмірі мен дүниедегі ең қымбат дүниесінің арасында таңдау жасауға мәжбүр болған тұлға бар. Ол – Ибраһим пайғамбар (а.с.).
Құрбан айттың түпкі мәні осы оқиғадан бастау алады. Құрбандықтың ең үлкен құпиясы – малда емес, жүректе Ибраһим пайғамбардың (а.с.) түсінде сүйікті ұлы Исмаилды құрбандыққа шалып жатқанын көруі жай ғана түс емес, Жаратушының сынағы еді. Әкенің баласына деген махаббаты мен Аллаға деген мойынсұнуы сынға түсті. Бір қызығы, бұл оқиғада біз көбіне құрбандыққа шалынғалы тұрған Исмаилға немесе Ибраһимнің (а.с.) әрекетіне назар аударамыз. Алайда оқиғаның тереңінде тағы бір маңызды мәселе жатыр: әке мен баланың екеуі де Алланың әміріне шынайы түрде мойынсұнды. Исмаилдың: «Әкетайым! Өзіңе бұйырылған істі орында. Алла қаласа, мені сабыр етушілерден табасың», – деген жауабы олардың арасындағы иман сабақтастығын көрсетеді.
Алла Тағала бұл сынақтың соңында Исмаилдың орнына үлкен құрбандық берді.
Бұл оқиғадан шығатын үлкен ғибрат – Алла Тағала біздің дүниемізге мұқтаж емес. Ол біздің жүрегіміздегі ықылас пен тақуалықты қалайды. Құран Кәрімде: «Олардың (құрбандық малдарының) еттері де, қандары да Аллаға жетпейді. Бірақ Оған сендердің тақуалықтарың жетеді» («Хаж» сүресі, 37-аят), – делінеді. Демек, құрбандықтың сыртқы көрінісі – мал шалу болса, ішкі мәні – тақуалыққа тәрбиелену.
- Қызықты дерек: Құрбан айт тек Ибраһим пайғамбардың оқиғасынан басталмайды
Көпшілік құрбандық шалу дәстүрін Ибраһим пайғамбардың (а.с.) оқиғасымен байланыстырады. Алайда Құран Кәрімде құрбандықтың бұдан да ертеректегі көрінісі баяндалады. «Мәида» сүресінің 27-аятында Адам атаның екі ұлы – Қабыл мен Әбілдің құрбандық ұсынғаны айтылады. Олардың бірінің құрбандығы қабыл болып, екіншісі қабыл болмады. Осы оқиға арқылы Құран бізге маңызды ақиқатты жеткізеді: құлшылықтың қабыл болуы адамның ұсынған дүниесінің көлеміне емес, тақуалығына бысты. Мұнда назар аударайланатын ерекше жайт бар. Адамзат тарихындағы алғашқы құрбандық оқиғаларының бірінде-ақ мәселе материалдық құндылықта емес, адамның ішкі дүниесінде екені көрсетілген.
Бұл – Құрбан айттың ғасырлар бойы өзгермеген негізгі ұстанымы.
Құрбан айттың біз байқамай жүрген әлеуметтік маңызы бар.
Құрбан айттың тағы бір терең қыры – қоғамдағы адамдар арасындағы байланысты нығайтуы. Бір қарағанда, бұл мереке жеке адамның құлшылығы сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның нәтижесі тұтас қоғамға әсер етеді. Құрбандық еті туыстарға, көршілерге, тұрмысы төмен отбасыларға таратылады. Бір дастарқан басына жиналмаған адамдар осы мерекеде бір-біріне жақындай түседі. Осы тұста бір маңызды ойға назар аударған жөн: кейде біз құрбандықтың сауабын тек оны орындаған адамның жеке құлшылығымен байланыстырамыз. Ал шын мәнінде, бұл құлшылықтың қоғамға тигізетін пайдасы да ерекше. Бір адамның жасаған ғибадаты бірнеше отбасының қуанышына себеп болуы мүмкін. Құрбан айттың әлеуметтік миссиясы да осында: бай мен кедейдің арасын жақындату, жалғыз қалған жанның көңіліне қуаныш сыйлау, қоғамдағы мейірімділікті арттыру.
Құрбандықтың мөлшері емес, ниеттің тазалығы маңызды
Қазіргі қоғамда кейде құрбандықтың көлемі мен бағасына көбірек мән беріліп жатады. Бірі ірі қара шалуды қалайды, енді бірі таңдаған малының сапасына ерекше назар аударады. Әрине, шариғатта құрбандық малына қатысты белгілі талаптар бар. Алайда осы талаптарды орындаумен қатар, құлшылықтың рухани мақсатын да ұмытпауымыз керек.
Құрбандық – біреумен жарысатын немесе өзгеге өз мүмкіндігіңді көрсететін амал емес. Ол – пенденің Раббысына деген ықыласын білдіретін ғибадат.
Мұсылман адам құрбандық шалған кезде «Мен қанша қаражат жұмсадым?» дегеннен бұрын «Бұл амалды қандай ниетпен орындадым?» деген сұрақты өзіне қоюы қажет. Өйткені құлшылықтың сыртқы көрінісі мен ішкі руханияты бір-бірінен ажырамауы тиіс.
Құрбан айт – адам бойындағы сараңдықты жеңудің мектебі
Адам табиғатында өзіне тиесілі дүниені сақтап қалуға деген ұмтылыс бар. Бұл – қалыпты қасиет. Бірақ дүние адам жүрегінің ең үлкен құндылығына айналған кезде, ол рухани дамуға кедергі келтіруі мүмкін.
Құрбан айт адамды бөлісуге, қолындағы нығметті өзгемен бөлісуге және мұқтаж жанның жағдайын түсінуге тәрбиелейді. Бұл мерекенің тәрбиелік мәнін тек құрбандық шалу рәсімімен шектеу дұрыс емес. Құрбан айттан кейін де адам бойында жомарттық, кешірімділік, мейірімділік сақталуы керек. Егер адам айт күндері ғана қолындағысын бөлісіп, қалған уақытта мұқтаж жандарды ұмытса, онда мерекенің тәрбиелік мақсаты толық жүзеге асты деп айту қиын. Нағыз құрбан айттың әсері мереке аяқталғаннан кейінгі адамның мінезінен көрінуі тиіс.
Қорытынды: Біз малды құрбан етеміз, ал нені өзгертуіміз керек?
Құрбан айт – өткен тарихты еске алу ғана емес, бүгінгі өмірімізге есеп беретін ерекше мүмкіндік. Ибраһим пайғамбардың (а.с.) оқиғасы бізге адалдықты үйретеді. Исмаилдың (а.с.) жауабы сабыр мен мойынсұнуды көрсетеді. Ал құрбандықтың өзі ықылас пен тақуалықтың маңызын еске салады. Олай болса, Құрбан айтта тек құрбандық малын ғана емес, өз бойымыздағы тәкаппарлықты, сараңдықты, қызғанышты, өкпе-ренішті де жеңуге ұмтылуымыз қажет. Өйткені құрбандықтың шынайы тәрбиесі – адамның ішкі дүниесінің өзгеруі.
Малдың еті дастарқанға қойылады. Ал сол мерекеден алған ғибрат жүректе қалуы керек.
Құрбан айттың ең үлкен жемісі – бір күндік қуаныш емес, адам бойында өмір бойы сақталатын имандылық пен мейірімділік.
Мүзәмміл мешітінің наиб имамы
Бугуев Қуаныш