ЖАТ АҒЫМ ЖЫРЫ
Ваххабилер шынымен саләфтарға (алдыңғы ізгі буынға) еріп жүр ме?
Ислам әлемінде өзін «саләф-ус-салихтың (алғашқы ізгі буынның) жолындамыз» деп жариялайтын кейбір ағымдардың (атап айтқанда, Ибн Таймия, Ибн Баз, Албани секілді тұлғалардың) көзқарастары мен ұстанымдары ғылыми тұрғыдан терең сынға ұшырауда. Бұл ретте «Әл-Кавашиф әл-Джалия фи ар-Радд аля әл-Ваххабия» еңбегінде аталмыш ағым өкілдерінің теориясы мен тәжірибесіндегі қайшылықтар нақты мысалдармен әшкереленеді.
Ваххабилер өздерін саләфтарға еріп жүрміз деп есептейді және «Құран мен Сүннетті саләфтар түсінгендей түсінеміз, біз саләфтардың ақидасымен және саләфтардың манхажымен (жолымен) жүреміз» т.б. ұрандарды айтады.
Ал бұл мақала ваххабилердің тек өз ақыл-таразыларына сәйкес дұрыс деп тапқан нәрселерінің соңынан ғана жүретінін дәлелдейді. Ваххабилер не нәрсені ақида (сенім) деп тапса, соны дұрыс санайды, ал нені ширк (серік қосу) деп тапса, солай есептейді. Тіпті оларға сахабалардан, табиғиндерден немесе мүжтәхид имамдардан мыңдаған дәлел келтірсең де, оны қабылдамайды.
1-ші мысал: Харижилердің жолы
Ибн Усеймин айтады: «Осы сенімімізге (ақидаға) сүйене отырып, біз Алла елшісінің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сөзіне кім болса да өзге бір адамның сөзін қарсы қоймаймыз. Тіпті бізге үмбеттің ең қайырлысы болған Әбу Бәкірдің сөзі қарсы келсе де, біз Алла елшісінің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сөзін аламыз». («Мәжмуғу фәтауа уа расаил мәғали аш-Шейх Мухаммад ибн Салих аль-Усеймин», жинақтаған: Фәһд ибн Насыр ибн Ибраһим әс-Сулейман, 8/645).
Бұл — Ибн Усейминнің айтпауы тиіс болған шектен шығушылығы! Әбу Бәкірдің (р.а.) ақида (сенім) мәселесінде Алла елшісіне (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) қарсы келуі қалайша мүмкін болмақ?! Тіпті бұл тек мысал ретінде айтылған күннің өзінде де, бұл ардақты сахабаға қатысты әдепсіздік!
Ибн Усейминнің бұл айтып отырғаны — «Алла айтты, Пайғамбар (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) айтты» дегенді желеу етіп, сахабалардың сөздері мен түсініктерін тәрк еткен харижилердің манхажын (жолын) қайта тірілту болып табылады! Егер харижилердің іс-әрекетіне зер салып қарасаңыз, оның Ибн Усейминнің айтқандарына толықтай сәйкес келетінін көресіз. Харижилер бұл тәсілді қолданып, Құран мен Сүннетті желеу етіп сахабалардың сөздері мен істерінен бет бұрған күні бүкіл сахабаларды қателікте деді, тіпті оларды күпірлікке шығарды және өздері батқан адасушылық пен ауытқушылыққа түсті.
Ал Әһлу с-Сүнна (Сүннет өкілдері) болса, сахабалардың түсінігін мәтіннің сыртқы (тура) мағынасынан жоғары қояды. Өйткені олар сахабалардың (р.а.) мәтінді де, оның мән-мағынасын да өзгелерден әлдеқайда жақсы білетінін мойындайды.
Тарауих намазы, Ижмағты тәрк ету
Осы себепті де Ибн Усеймин мен оның ізбасарлары барлығы келіскен 20 ракағат Тарауих намазының сүннеттігін теріске шығарды. Ардақты сахабалар хазіреті Омардың (р.а.) халифалығы тұсында жиналған болатын. Бүкіл сахабалар бір ауыздан мақұлдаған (ижмағ еткен) істі "Сүннетке қайшы" деп теріске шығаруға қалайша олардың дәті барды?! Субханаллаһ! Ибн Усеймин өзін Алла елшісінің ﷺ сахабаларынан да өтіп, Сүннетке жанашыр санай ма?! Бұл — үлкен адасу және айқын бұрмалаушылық. Өйткені Омардың (р.а.) бұл істі енгізуі шариғат тұрғысынан «Сүннет» болып саналады, себебі бізге тура жолдағы халифтардың (Хулафа ар-Рашидин) сүннетін ұстану бұйырылған. Пайғамбарымыз (оған алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадисінде: «Менің сүннетіме және тура жолдағы әділетті халифалардың сүннетіне (жолына) берік болыңдар. Оған азу тістеріңмен жармасқандай берік ұстаныңдар», — деген.
Неліктен Ибн Усеймин бұны тек Омардың ғана ісі деді, бұл сахабалардың бірауызды келісімімен бекітілді ғой? Сахабалардың ижмағы мен Омардың (р.а.) ісін мақұлдауы дәлел болып саналмай ма?! Әлде олардың ойынша, сахабалардың ижмағы дәлел емес пе?! Ваххабилердің көбі «Тарауих намазын 20 ракағат етіп оқу Сүннетке қайшы» деп сендіреді! Алайда қасиетті үш мешітте (Меккедегі Әл-Харам, Мәдинадағы Пайғамбар мешіті, Әл-Ақса мешіті) және Әл-Азһар сияқты Ислам әлемінің ірі мешіттерінде осы күнге дейін тарауих намазы 20 ракағат болып оқылып келеді.
Бұл — Ибн Усейминнің ойлау жүйесінің айқын үлгісі, бізге ваххабилердің түсінігін көрсетеді: олар Құран немесе хадис мәтінін өздерінше түсініп, сахабалардың және оларға ерген төрт мазһаб имамдарының сөздерінен бас тартады!
2-ші мысал: Сақалды қысқарту мәселесіндегі қайшылық
Ибн Баз Ибн Омарды (р.а.) сақалын қысқартқаны үшін "Сүннетке қайшы келді" деп санайды. Алайда имам Ибн Әби Шайбаның «Мусаннаф» еңбегінде ол (сақалды қысқарту туралы) арнайы тарау ашып, бұл амалды сахабалар мен табиғиндердің, мысалы: Әлидің, Әбу Һурайраның, Ибн Омардың, Ибн Сириннің, ән-Нахағидың, Тавустың, әл-Хасанның және әл-Қасымның жасағанын риуаят еткен.
Имам Байһақи Хулаймиден жеткізе отырып былай деген: «Сақалды өсірудің шегі болуы мүмкін, сахабалардан жеткен деректер бойынша Ибн Омардың сақалын уыстап ұстап, уысынан артылғанын кесуге бұйыратыны риуаят етілген. Оның шашын алған адам бұны оның бұйрығымен орындайтын, ол сақалының екі жағын қысқартып, ұштарын тегістейтін. Сонымен қатар Әбу Хурайра да сақалын уыстап ұстап, бір уыстан артылғанын кесіп отыратын». («Шуғаб әл-Иман», 8/411).
Егер бұл Сүннетке қайшы болса, онда сахабалардың барлығы дерлік «Сүннетке қарсы шығушылар» болып шығар еді!
3-ші мысал: Албани табаррүк (береке іздеу) жасауға тыйым салады
Албани кейбір сахабалардан жеткен күннің өзінде де табаррүк (береке іздеу) жасауға тыйым салады. Оның пікірінше, кейбір сахабалар тәбәррүк жасаса да, жалпы адамдарға жасауға болмайды. Ол былай дейді: «Егер кейбір сахабалардан табаррүк жасау оқиғалары орын алған болса, және кейінгі келгендерден де сондай кейбір хабарлар дұрыс деп танылса да, бұлар — жекелеген жағдайлар (жеке адамдарға қатысты); оларға сүйеніп мұсылмандар арасында таратылатын жалпы үкім шығарылмайды. Өйткені мұның соңы Алла елшісіне (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) қатысты шектен шығуға апарып соғады, ал бұл — тікелей тыйым салынған нәрсе». («Минһаж әл-Албани фи әл-Ақида», жинақтаған: Шади ибн Мухаммад ибн Салим әл-Нұғман, 6/326).
Бұл — ілім мен хадис саласына қатысы бар адам түгіл, қарапайым халықтың өзі айтуға болмайтын сөз!
Албанидің көзқарасы бойынша, тіпті бұл іс кейбір сахабалар мен олардан кейінгілерден орын алған болса да, оның соңы шектен шығуға әкеп соқтыратындықтан, табаррүк жасауға тыйым салынады.
Осылайша, көріп отырғаныңыздай, уаһабшылар және олардың жетекшілері саләфтардың жолына тек өз көзқарастарына сай келген жағдайда ғана сүйенеді. Ал өздерінің бұрмаланған ұстанымдары мен көзқарастарына қайшы келетін саләфтардың өзге әрекеттерін олар еш тартынбастан негізсіз деп танып, ғылыми дәйексіз жоққа шығарады немесе оны орындаушы мен айтушыны қателесті деп үкім етеді. Олардың пікірінше, бұл істі істеуші мейлі сахаба, табиғин немесе мүжтәхид имам болсын, оларды қателікке шығарудан еш тайынбайды.
Алғабас мешітінің наиб имамы
Алатаев Серік