ОТБАСЫ – ТӘРБИЕ БАСТАУЫ
Алматы
Алматы Астана Шымкент Ақсай Ақсу Ақтау Ақтөбе Актогайский район Алтынсарин ауданы Алға Амангельдинский район Арал Арқалық Арысь Атасу ауылы Атбасар Атырау Аягөз Аққулы ауданы Байқоңыр Байғанин ауданы Балқаш Баянауыл ауданы Бейнеу Бәйдібек ауданы Денис ауданы Ембі Ертіс ауданы Есик Еңбекшіқазақ Жітіқара ауданы Жалағаш кенті Жаңаөзен Жаңатас Жангелді ауданы Жаркент Жаңақорған кенті Жаңқала Жезді кенті Жезқазған Жетісай Жосалы Жосалы кенті Жәйрем Жәнібек Зайсан Индер Исатай ауданы Қарағанды Қаратау Қаскелең Келес ауданы Кентау Көкшетау Қонаев Қостанай Қосшы Құлсары Курчатов Қызылорда Көкпекті ауданы Ленгер Лисаков Май ауданы Майқайын кенті Маханбет ауданы Мақат Меңдіқара ауданы Миялы Мойынқұм ауылы Мырзакент кенті Мәртөк ауданы Науырзым ауданы Ойыл ауданы Ордабасы ауданы Отырар ауданы Павлодар Петропавл Риддер Рудный с.Мангистау Сайрам ауданы Сайқын Сарыағаш Сарыкөл ауданы Сарыөзек Сәтпаев Сауран ауданы Семей Созақ ауданы Солнечный Степногорск Сырым ауданы Тайынша Талғар Талдықорған Тараз Таран ауданы Текелі қаласы Темиртау Тереңкөл ауданы Тереңөзек кенті Теңіз кен орны Түркістан Түлкібас кенті Узынагаш Орал Өскемен Федеров ауданы Форт-Шевченко Хромтау Целиноград ауданы Чапаев Шамалған ауылы Шу Шал ақын ауданы Шалқар Шарбақты ауданы Шардара Шетпе Шиелі кенті Шұбарқұдық Ырғыз ауданы Екібастұз Қазығұрт Қамысты ауданы Қандыағаш Қарабалық ауданы Қаражал Қарасу ауданы Қаратау Қарғалы Қобда ауданы Қордай Құрманғазы ауданы Құрық Үржар ауданы Үшарал Ұзынкөл ауданы Әйтеке би ауданы Әйтеке би кенті Әулиекөл ауданы
Құптан 17:48
Алматы
Алматы Астана Шымкент Ақсай Ақсу Ақтау Ақтөбе Актогайский район Алтынсарин ауданы Алға Амангельдинский район Арал Арқалық Арысь Атасу ауылы Атбасар Атырау Аягөз Аққулы ауданы Байқоңыр Байғанин ауданы Балқаш Баянауыл ауданы Бейнеу Бәйдібек ауданы Денис ауданы Ембі Ертіс ауданы Есик Еңбекшіқазақ Жітіқара ауданы Жалағаш кенті Жаңаөзен Жаңатас Жангелді ауданы Жаркент Жаңақорған кенті Жаңқала Жезді кенті Жезқазған Жетісай Жосалы Жосалы кенті Жәйрем Жәнібек Зайсан Индер Исатай ауданы Қарағанды Қаратау Қаскелең Келес ауданы Кентау Көкшетау Қонаев Қостанай Қосшы Құлсары Курчатов Қызылорда Көкпекті ауданы Ленгер Лисаков Май ауданы Майқайын кенті Маханбет ауданы Мақат Меңдіқара ауданы Миялы Мойынқұм ауылы Мырзакент кенті Мәртөк ауданы Науырзым ауданы Ойыл ауданы Ордабасы ауданы Отырар ауданы Павлодар Петропавл Риддер Рудный с.Мангистау Сайрам ауданы Сайқын Сарыағаш Сарыкөл ауданы Сарыөзек Сәтпаев Сауран ауданы Семей Созақ ауданы Солнечный Степногорск Сырым ауданы Тайынша Талғар Талдықорған Тараз Таран ауданы Текелі қаласы Темиртау Тереңкөл ауданы Тереңөзек кенті Теңіз кен орны Түркістан Түлкібас кенті Узынагаш Орал Өскемен Федеров ауданы Форт-Шевченко Хромтау Целиноград ауданы Чапаев Шамалған ауылы Шу Шал ақын ауданы Шалқар Шарбақты ауданы Шардара Шетпе Шиелі кенті Шұбарқұдық Ырғыз ауданы Екібастұз Қазығұрт Қамысты ауданы Қандыағаш Қарабалық ауданы Қаражал Қарасу ауданы Қаратау Қарғалы Қобда ауданы Қордай Құрманғазы ауданы Құрық Үржар ауданы Үшарал Ұзынкөл ауданы Әйтеке би ауданы Әйтеке би кенті Әулиекөл ауданы
Алматы
ықшамдау
Таң Күн Бесін Аср Ақшам Құптан
05:27 06:47 11:41 14:46 16:28 17:48
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
9 Джумада-сани 1448
Миләди
19 қараша 2026

Мақалалар

ОТБАСЫ – ТӘРБИЕ БАСТАУЫ

– | A | +

Отбасы – адам өміріндегі ең алғашқы тәрбие мектебі. Адамның мінезі, дүниеге көзқарасы, үлкенге құрметі мен кішіге ізеті ең алдымен отбасында қалыптасады. Бала өмірге келген сәттен бастап айналасындағы адамдардың іс-әрекетін бақылап, солардан үлгі алады. Сондықтан отбасы тек бір шаңырақ астында өмір сүретін адамдардың ортасы емес, ол – адамгершілік пен имандылықтың, мейірім мен сыйластықтың негізі қаланатын қасиетті мекен.

Қазақ халқы ежелден отбасы тәрбиесіне ерекше мән берген. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген мақалдың өзі баланың қандай адам болып қалыптасуында ата-ананың рөлі зор екенін көрсетеді. Әке мен ананың қарым-қатынасы, бір-біріне деген құрметі, сөйлеген сөзі мен жасаған ісі балаға тікелей әсер етеді. Үлкендер өздері үлгі көрсетпей тұрып, баладан жақсы мінез талап ету оңай емес. Өйткені бала көбіне айтылған ақылдан гөрі көрген әрекетін қайталайды.

Ислам дінінде де отбасы тәрбиесіне үлкен жауапкершілік жүктелген. Қасиетті Құранның «Тахрим» сүресінің 6-аятында: «Уа, иман келтіргендер! Өздеріңді және отбасыларыңды отыны адамдар мен тастардан болған оттан қорғаңдар...» – деп бұйырылған (66:6). Бұл аят отбасының рухани тәрбиесіне әрбір адамның жауапты екенін аңғартады. Яғни ата-ана баласының тек материалдық қажеттілігін қамтамасыз етумен шектелмей, оның дұрыс тәрбие алуына, жақсы мен жаманды ажырата білуіне, имандылық пен адамгершілік қасиеттерді бойына сіңіруіне де көңіл бөлуі керек. Балаға адалдықты үйрету, өтірік айтпауға баулу, өзгеге зиян келтірмеуді түсіндіру – тәрбиенің маңызды бөлігі.

Құранда Лұқманның баласына айтқан өсиеті де ата-ана тәрбиесінің жақсы үлгісі болып табылады. «Лұқман» сүресінің 13-аятында: «Сол уақытта Лұқман баласына насихат айтып: “Балақайым! Аллаға серік қоспа. Расында, серік қосу – өте үлкен әділетсіздік», – деді. (31:13). Бұл аятта әкенің баласына мейіріммен тіл қатып, маңызды өмірлік құндылықтарды түсіндіріп отырғанын көреміз. Лұқманның баласына «Балақайым!» деп жылы сөзбен үн қатуының өзі тәрбиеде мейірім мен сабырдың маңызын көрсетеді. Демек, балаға дұрыс тәрбие беру дегеніміз тек талап қою емес, онымен сөйлесу, түсіндіру және жақсы жолға бағыттау.

Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадистерінде де отбасы алдындағы жауапкершілік кеңінен айтылған. Абдулла ибн Омардан (р.а.) жеткен хадисте Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Әрқайсысың жауаптысыңдар және әрқайсысың өз қарамағыңдағылар үшін сұраласыңдар», – деген. (Сахих әл-Бұхари, 7138-хадис). Бұл хадис ата-ананың бала алдындағы міндетін нақты көрсетеді. Баланың тәрбиесі тек мектепке немесе қоғамға жүктелетін міндет емес. Оның қалыптасуына ең алдымен ата-ана жауапты.

Айша анамыздан (р.а.) жеткен хадисте Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Сендердің ең жақсыларың – отбасына жақсы болғандарың. Ал мен отбасына ең жақсы қарайтындарыңмын», – деген. (Жәмиғ әт-Тирмизи, 3895-хадис. Сахих – Даруссалам бағалауы). Бұл хадистен отбасының берекесі өзара сыйластық пен жақсы қарым-қатынасқа байланысты екенін түсінеміз. Адамның шынайы мінезі көбіне үй ішіндегі қарым-қатынасынан көрінеді. Жұбайына құрметпен қарау, баласына мейірім таныту, жақындарына қамқор болу – жақсы мұсылманның қасиеттері.

Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Әрбір нәресте фитратпен (табиғи таза болмыспен) дүниеге келеді. Кейін оны ата-анасы яһуди, христиан немесе мәжуси етеді», – деген. (Сахих әл-Бұхари, 1358-хадис). Бұл хадис баланың бастапқы болмысына қоршаған ортаның, әсіресе ата-ананың ықпалы зор екенін білдіреді. Сондықтан баланың бойына жақсы қасиеттерді ерте жастан сіңіру маңызды. Оған мейірімділік, шыншылдық, үлкенді сыйлау, кішіні құрметтеу сияқты құндылықтарды үйрету қажет.

Қазіргі уақытта отбасы тәрбиесіне қатысты мәселелер де аз емес. Телефон мен әлеуметтік желіге тәуелділік, ата-ана мен бала арасындағы ашық әңгіменің азаюы, бір-біріне уақыт бөлмеу – көп отбасында кездесетін жағдайлар. Кейде ата-ана баласының сабағы мен күнделікті қажеттіліктеріне көңіл бөлгенімен, оның ішкі жан дүниесін тыңдауды ұмытып кетеді. Ал балаға кейде қымбат сыйлықтан бұрын ата-анасының назары, жылы сөзі мен қолдауы қажет.

Отбасындағы тәрбиені жақсарту үшін мына үш әдетке көңіл бөлген жөн:

1. Балаға жеке уақыт бөлу. Күн сайын баламен әңгімелесіп, оның ойы мен сезімін тыңдау қажет. Бұл ата-ана мен бала арасындағы сенімді нығайтады.

2. Жақсы іспен үлгі көрсету. Үлкендер өздері шыншыл, сабырлы, әдепті болса, бала да сол қасиеттерді бойына сіңіреді. Тәрбие сөзбен ғана емес, күнделікті әрекетпен беріледі.

3. Отбасылық рухани құндылықтарды қалыптастыру. Бірге дұға жасау, діни және тәрбиелік әңгімелер айту, үлкендерге құрмет көрсету, дастарқан басында бірге уақыт өткізу отбасы мүшелерін жақындастырады.

Қорыта айтқанда, отбасы – адам тәрбиесінің алтын бесігі. Балаға берілген дұрыс тәрбие оның болашағына ғана емес, қоғамның дамуына да әсер етеді. Иманды, тәрбиелі, жауапкершілігі жоғары ұрпақ өсіру үшін ата-ана өз міндетіне бейжай қарамауы керек. Өйткені жақсы отбасы – жақсы қоғамның негізі. Әр шаңырақта сыйластық, мейірім мен түсіністік орнаса, сол отбасында өскен ұрпақ та елге пайдалы, адамгершілігі мол азамат болып қалыптасады.

 

 

Төле би мешітінің наиб имамы

Бекжанов Құдірет

ДЕРЕККӨЗІ Azan.kz

Ислам ақпараттық-ағарту порталы 

Тегтер: мақала2026 жыл
Предыдущий Следующий
Шарапаты мол шағбан айы УАҚЫП ПЕН САДАҚАНЫҢ АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ НЕДЕ?

Оқырмандардың пікірі (0)

Қызықты тақырыптар

Исламдағы отбасы ӘКЕНІҢ ТӘРБИЕЛІК ӘДІСІ
Хадисте: «Ақиқатында, Алла Тағала сендер өз араларыңда әділ болуларыңды қалағандай балаларыңның арасында да әділ болуларыңды қалайды[7]»,-делінген. Бір баланың тілі ерте шығады. Бірі епшіл, пысық келеді. Міне, осындайда, баланы бөліп, сен ширақ емессің, пысық емессің деп бөлу әке тарапынан болған өр...
Исламдағы отбасы БАЛАЛЫ ҮЙ - БАЗАР
Қазақ дүниетанымында бала – өмірдің жалғасы, шаңырақтың шуағы, ұлттың болашағы. Ислам дінінде де балаға деген көзқарас ерекше, өйткені ұрпақ – Алланың аманаты әрі нығметі....
Исламдағы отбасы ОТБАСЫЛЫҚ ҚАҒИДА ҚАЖЕТ ПЕ?
Ата-бабамыздан «Отан отбасынан басталады» деген нақыл сөз қалған. Расымен де, Отанның берік болуы отбасының бекемдігінен бастау алады. Өйткені ол – ең негізгі және ең маңызды әлеуметтік институт. Отбасының нақты қағидаларға сүйеніп, дамуы еліміздің де жүйеленіп, алға қарай қадам басуына тікелей әсер...
Исламдағы отбасы ИСЛАМ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІ МӘСЕЛЕСІ
Бала тәрбиесі жаһандануға бет алған қоғамымыздың өзекті мәселелерінің бірі болып табылары сөзсіз. Тәрбие отбасынан, одан соң мектептен басталатыны ешкімге сыр емес. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Ешбір әке баласына жақсы тәрбиеден қымбат нәрсе бере алмайды», – дег...
Исламдағы отбасы ОТБАСЫ ТІРЕГІ СЫЙЛАСТЫҚ ПЕН СҮЙІСПЕНШІЛІК
Отбасындағы дұрыс мәміле - отбасы мүшелерінің бір-бірімен ара-қатынасының байланысын білдіреді. Адамның ең жақындары ата-анасы, жолдасы және бала-шағалары. Бір-бірлеріне осыншалықты жақын адамдардың қарым-қатынастарындағы негізгі тірек - сыйластық пен сүйіспеншілік екені анық. Сонда ғана адамдардың ...
Исламдағы отбасы ОТБАСЫЛЫҚ ӨМІРІҢ ҚҰЛПЫНАЙДАЙ БОЛСЫН ДЕСЕҢ...
Қазақ «Үйлену оңай, үй болу қиын» дейді. Ардақты Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Пенде үйленсе, дінінің тең жартысы кемелденеді. Енді қалған жартысына сақ болсын», – деген. Бұл риуаят сахаба Әнас ибн Мәліктен (Алла оған разы болсын) жеткен. Үйлену арқылы шаңырақ көтерген ад...
ықшамдау
Күнтізбе
Хижри
9 Джумада-сани 1448
Миләди
19 қараша 2026
Намаз уақыттары
қазір

Құптан 17:48

Бамдатқа дейін 04:39

Является ли игра на домбре харамом?

Я полностью разделяю ваше прагматичное стремление легализовать домбру в контексте современной казахс

Крафтер Кудабай
2 шіл. 2026

27 мая в 6:00 в 56 мечетях Алматы состоится праздничный айт-намаз

Уалейкум ассалам! В этом году такого не было.

Администратор Azankz
27 мам. 2026

Урок 6: Обстоятельства, нарушающие омовение

Синяя кнопка в правом нижнем углу "Вопрос устазу".

Администратор Azankz
16 сәу. 2026

Время таравих намаза

Ассалаумағалейкум уа рахматуллахи уа баракатух, жамағатКак вы знаете, садака джария - милостыня с на

X
22 ақп. 2026

Первый таравих намаз - 18 февраля

Уалейкум ассалам. Да, в Казахстане вопросами наблюдения за луной в контексте определения начала лунн

Администратор Azankz
19 ақп. 2026
Created with Sketch. {{!-- --}} {{!-- --}} {{!-- --}} Created with Sketch. Asset 1mdpi