БҰХАРАДАН ДАМАСКІГЕ ДЕЙІН: ИСЛАМ ҒҰЛАМАСЫНЫҢ ҒҰМЫРЫ
Ислам өркениетінің тарихында Әмір Темір империясы мен Мәмлүк сұлтанатының дәуірлеген шағы — Шығыс пен Батыстың ғылыми әлеуеті тоғысқан бірегей кезең болды. Осы интеллектуалдық өрлеу кезеңінде Ханафи мәзһабының беделді өкілі ретінде танылып, кәләм, фиқһ және хадис ғылымдарында терең таным иесіне айналған көрнекті ойшылдардың бірі — Алауддин әл-Бұхари (1366–1438 жж.). Ол тарихта «Діннің асқағы» мағынасындағы «Алауддин» деген мәртебелі лақап атпен танымал болды. Оның есімі тек Бұхара өңірімен шектелмей, Дели, Мекке, Каир және Дамаск сияқты ірі интеллектуалдық орталықтардың басын біріктірген айрықша ғылыми беделге ие болды.
Ғұламаның ғылым жолындағы бұл ізденісі жай ғана саяхат емес, оның Бұхара топырағында алған білімін шыңдаудың табиғи жалғасы еді. Шәмсуддинді әкесі Мұхаммед ілім жолына баулып, кейін болашақ ғалым Бұхарада жүріп усул әл-фиқһ, логика және кәләм ілімдерін терең меңгерді. Әсіресе, Сәғдуддин әт-Тәфтәзәни еңбектерін зерттеуі мен Алауддин әл-Аттардан дәріс алуы оның кейінгі сапарларында өзге ғалымдардан оқ бойы озық тұруына негіз болды. Туған жерінде қаланған осы іргелі білім оны Орталық Азиядан шығып, бүкіл мұсылман әлемінің рухани картасын сызуға жетеледі.
Осылайша басталған білім сапары Мәуәраннәһрден асып, Үндістан, Мысыр және Шам аймақтарын қамтыды. Ханафи мектебі мен сопылық ілім қатар дамыған Дели сұлтанатында ол хадис пен тасаууф бойынша білімін толықтырса, Мекке мен Мәдина қалаларында әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған ірі хадисшілермен сұхбаттасып, «Сахих әл-Бұхари» бойынша жоғары дәрежелі ижәзәларға (рұқсат қағазына) ие болды. Бұл халықаралық деңгейдегі ғылыми бедел оның Мысырға келуімен жаңа белеске көтерілді.
Каирдің ең ірі медреселерінде дәріс бере бастаған Алауддин әл-Бұхаридің айналасына сол заманның атақты қазылары мен мүфтилері жиналды. Тіпті хадис ғалымы Ибн Хәжәр әл-Әсқаләни оның зеректігіне тәнті болып, одан «Сахих әл-Бұхари» бойынша дәріс алды. Ғалымның беделі тек ғылыми ортада ғана емес, билік басында да жоғары болды. Мысыр сұлтаны әл-Мәлік әл-Әшраф Барысбай мемлекеттік маңызы бар күрделі мәселелерде онымен ақылдасып отыратын. Алайда Алауддин әл-Бұхаридің тарихтағы басты еңбегі — оның Әһлі сүннет сенімін қорғаудағы табандылығы мен батылдығында жатыр.
Ол өз заманында «Ақиқаттың жаршысы» ретінде танылып, Әһлі сүннет сеніміне қайшы келетін философиялық ағымдармен пікірталастар жүргізді. Әсіресе, сол кезеңде Мысыр мен Шам өлкесінде кең тараған Ибн Арабидің мистикалық іліміне теологиялық тұрғыдан қатаң тойтарыс берді. Оның «Фәдихат әл-мулхидин уә нәсихат әл-мууәххидин» атты танымал туындысы осы күрестің айқын айғағы болды. Ғұлама бұл еңбегінде сенім тазалығын қорғап қана қоймай, билік пен халықты теологиялық ауытқулардан сақтандыруға күш салды. Бұдан бөлек, «Шарх әт-Тәхрир» мен «Шарх әл-Мақасид» сияқты еңбектері арқылы ол Ханафи мәзһабының әдіснамалық құпияларын ашып, Ибн әл-Һумәм мен әс-Сәхауи сияқты болашақ ғұламаларды тәрбиеледі.
Ғұлама өмірінің соңғы жылдарын Дамаскіде өткізіп, 1438 жылы Салихия ауданында дүниеден өтті. Оның артында қалған методологиялық мұрасы мен шындық жолындағы турашылдығы — тек Ханафи мәзһабы үшін ғана емес, тұтас Ислам өркениеті үшін баға жетпес қазына болып қала бермек.
Хасенова Ж.
ҚазҰУ-нің «Исламтану» мамандығының магистрі
 Предыдущий |
Следующий |
| ЖАҚСЫЛЫҚТЫ ЖАНЫҢДА ҰСТАҒЫҢ КЕЛСЕ... | ЗҰЛ-ХИЖЖА АЙЫНЫҢ 10 КҮНІ |
Тақырып аясындағы мақалалар
Қызықты тақырыптар
Намаз уақыттары 
