ЗЕКЕТ БЕРУДІҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

Қайырымдылық жайлы хадистерге зер салсаңыз, садақа мол және көлемді болу керек деген талап жоқ. Сонымен қатар, қайырымдылықпен тек бай, дәулетті адамдар айналысу керек деген ұстаным кездеспейді. Қайырымдылықты дәулетті кісімен қатар кедей де, ер азаматпен бірге әйел де жасай алады.

Садақа жайлы хадистердің бірінде «құрманың жартысымен болса да, тозақ отынан сақтан» деп айтылуының астарында терең мағына жатыр. Ең маңыздысы, адал жүрекпен әрі адал табыстан қайырымдылық жасау. Ал енді, қайырымдылық, дәлірек айтқанда садақа екі түрге бөлінеді. Парыз және ерікті. Парыз садақа – зекет. Зекет – ислам негіздерінің үшіншісі. Құран Кәрімде: «Намазды оқыңдар, зекетті толық беріңдер. Және Алла елшісіне мойынсұныңдар, міне сонда Алланың рақымына бөленесіңдер[1]», сондай-ақ: «Ол мүміндер, намазды кемеліне жеткізіп оқиды, зекетті толық береді...[2]», сонымен бірге: «...намазды кемеліне келтіріп оқыңдар, зекеттеріңді толық беріңдер...[3]», - деп зекет намазбен қатар айтылатын аят көп.

Зекет – кеудедегі жүректі және қолдағы мал-дүниені тазалаушы құлшылық. Жүректі – сараңдық, ашкөздік, менмендік дертінен емдейді. Шайтанның ойға салған кедейліктен қорқу сезімінен арылтады. Әрі ризық Алла Тағаладан деген бек сенімді жүрекке жайғастырады. Зекеттің бір мағынасы тазарту, екінші ұғымы өсу және көбею. Ол дегеніңіз, бұл ғибадатты орындаушының мал-дүниесі арамнан арылып, өсіп көбейеді. Осы ғибадат толығымен орындалған қоғамда бай мен кедей арасында бітіспес жауластық, ұрлық, қорқудан бастау алатын қауіп-қатер түрлері біржолата түбегейлі жойылады.

Рас, адам туа біткен табиғатынан мал-дүниені жақсы көреді. Өзіне жетіп тұрса да, жинай бергенді жаны сүйеді. Адамның бұл болмысы Құран Кәрімде: «Мал-дүниені өлгенше жақсы көресіңдер әрі үйіп-төгіп жинайсыңдар[4]» және «Оның мал-дүниеге деген құмарлығы өте күшті[5]», деп бейнеленеді. Алайда, мал-дүние мен байлықтың өзін мұрат ету қисынсыз. Әдетте, байлық белгілі мүдде үшін қажет. Тек жинау үшін байлықтың соңына түсу – ашкөздік, тойымсыздық дертінің салдары. Демек, байлық – құрал. Ал, құралды жақсы немесе жаман екенін тек нәтижесіне қарай бағалауға болады. Олай болса, байлық – қару-жарақ. Қылмыскер қолындағы қару қоғамға қауіпті. Ал, әскер қолында болса, отанын, елін қорғау құралына айналады. Демек, құралдың өзін жақсы немесе жаман деп айта алмайсыз. Мал-дүние де дәл солай. Құран Кәрімде мал-дәулет адамды екі дүниеге қайда жетелейтінін баян етіп: «Сондықтан да кімде-кім жұмсап, тақуалық етсе. Сондай-ақ, ең абзал болғанды шын жүрегімен растаса. Бізде ол үшін мәңгілік бақытқа жеткізетін жолды жеңілдетеміз. Ал, Алланың бергенін қызғанып, сараңдық қылатын және өзіне толық сеніп, Аллаға еш мұқтаж еместей әрекет ететін. Әрі, ең абзал болғанды жалғанға шығаратынға келсек. Ол үшін мәңгі құрдымға батыратын жолды жеңілдетіп қоямыз. Ол жаханнам шұңқырына домалап бара жатқанда оған жиған-терген мал-дәулеті титтей де пайда бермейді[6]» дейді.

Осы орайда, неге Алла Тағала адамның барлығын бай-дәулетті етіп жаратпады деген ой келеді. Байлық пен кедейлік қатар жүрмесе, адам екеуінің қадірін білмес еді. Алла Тағаланың сансыз нығметін сезіне алмас еді. Құран Кәрімде: «Егер Алла құлдарына ризық-несібені үйіп-төгіп берер болса, онда олар шүбәсіз жер бетінде әбден азғындап, озбырлық жасауда шектен шығар еді. Алайда, Ол ризықты Өзі қалаған мөлшерде түсіреді. Өйткені, Ол құлдарының жай-күйінен толық Хабардар, оларды әрдайым көріп бақылап тұрады[7]», - дейді.

Адам  табиғатынан бергеннен қарағанда алғанды жақсы көреді. Шариғат беруді, бөлісуді үйретеді. Сенің иелігіңдегі дүниенің бастауы Алла құзырында тұр. Сен уақытша иесісің. Алла Тағала кеңшілігімен сені дәулетті етті. Айналаңдағы кедей-кепшіктің кейбір несібесін сен арқылы береді. Шопанның мынау отар қой кімдікі?,-деп сұрағанда. Құдайдікі,-деп адамға барлық нәрсе Жаратушыдан берілетіндігін меңзеп айтқан екен. Біреу байлықты – бақыт дер. Алайда, байлық – Алладан бір сынақ. Не істер екен, мал-дүниеге қатысты шариғаттың әмірін орындайды ма, әлде жо-жоқ, мұның барлығы өзімдігі, маңдай теріммен таптым, - деп Құдайдың кеңшілігін ұмытар ма екен? Құран Кәрімде: «Ал, адам баласы болса, Раббысы оны сынау үшін нығметке бөлеп жарылқаса (мұны сынақ демей, өзін соған лайық көріп) Раббым мені нығметке бөледі, -деп масаттанады. Сондай-ақ, керісінше оны тағы да сынау үшін ризық-несібесін тарылтар болсақ (Раббым сынап жатқан шығар деп ойламастан, өзінше налып) Раббым мені қор қылды, деп айтады[8]»

Зекет бай мен қоғам арасын жүйелейді. Бауырластық пен тілектестік байланысын орнатады. Адам баласы өзіне жақсылық ниеттегі жанды көрсе, оның қам-қарекетінде қоғамға деген мүдде, игілікті байқаса, оны бар жүрегімен жақсы көреді. Өйткені, адам болмысынан жақсы ниеттегі адамға ықыласы өзгеше келеді. Ал, арам пиғылды біреуді көрсе, жамандығы тимесе де жақтырмай, одан алшақ болуға әрекет етеді. бұл адамның табиғаты, болмысы. Міне, зекет кедейлікпен күрестің басты құралының бірі. Әрине, бұған қосымша адал қарым-қатынас, өсім араласпаған сауда-саттық, қарыз беру, аманатқа адалдық сияқты экономикалық қатынастар қатар жүруі тиіс.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Мұғаз ибн Жабалды Йемен еліне аттандырып жатқанда айтқан өсиетінің ішінде: «Алла Тағала оларға мал-дүниесіне бір садақаны парыз етті. Оны бай-дәулеттілерінен алып, кедей-кепшіктеріне береді[9]», - деген. Құран Кәрімде көрсетілген зекет алушылар санатына қарасаңыз, басымдылық қоғамдағы кедей және мұқтаж топқа берілгенін көресіз. Зекеттің мақсаты адамның қарнын уақытша тойдыру ма? Жоқшылық дертін уақытша басу ма? Кедейлік сияқты қоғамның әлеуметтік жарасының тек бет жағына ғана дәрі жағу емес. Зекет қоғам ағзасына дендеп кеткен кедейлік дертін толығымен емдеуді мұрат етеді. Мұқтаж жанды кедейлік шұқырынан біржолата алып шығаруға бағытталған. Зекет кедейді жоқшылық шеңберінен шығарып, әлеуметтік жағдайын жақсарту құралы.

Зекет кімге парыз екеніне, зекеттің сауабы жайлы хадистерге қарасаңыз, шариғат мұсылманға еңбек етуге, байлық қорын еселеуге ынталандырады. Бай-дәулеттілердің есебінен күн көру, жатып ішерлік жалқау болуға емес, керісінше бай-дәулетті азаматтар сияқты қоғамға пайдасын тигізетін тұлға болуға талпындырады.

«Төле би» мешітінің наиб имамы      

 Мамбетов Ербол Абдуахитұлы