ДӘСТҮР СӨЙЛЕЙДІ (ЖЕЛЕУ РӘСІМІНЕ ҚАТЫСТЫ)
Жерлеу рәсімдері – халықтың дүниетанымы мен рухани мәдениетін бейнелейтін маңызды этномәдени құбылыс. Қазақ халқының жерлеу дәстүрлері ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптар мен ислам дінінің қағидаларының өзара ықпалы нәтижесінде дамыды. Бұл рәсімдер адамның өмірден өтуіне байланысты орындалатын діни міндеттермен қатар, қоғамдағы ынтымақтастықты, туыстық қатынастарды және адамгершілік құндылықтарды сақтауға бағытталған әлеуметтік институт ретінде де қызмет атқарады.
Қазақ халқының жерлеу дәстүрлері көне түркі кезеңінен бастау алып, ислам діні таралғаннан кейін мұсылмандық рәсімдермен толықтырылды. Исламға дейінгі кейбір ғұрыптар уақыт өте келе өзгеріске ұшырап, шариғат талаптарына сәйкес бейімделді. Нәтижесінде қазақ қоғамында ұлттық дәстүр мен исламдық құндылықтардың сабақтастығына негізделген жерлеу мәдениеті қалыптасты.Ислам шариғаты бойынша марқұмның денесі ғұсылдан өткізіліп, кебінге оралады. Бұдан кейін жаназа намазы оқылып, марқұм мұсылман зиратына жерленеді. Бұл рәсімдердің негізгі мақсаты – қайтыс болған адамның ар-намысына құрмет көрсету және Алладан оның күнәларының кешірілуін тілеу
Исламда жерлеу рәсімдерін қарапайым өткізу, ысырапқа жол бермеу және өзгелерге ауыртпалық түсірмеу маңызды қағидалар болып саналады. Сондықтан діни ғалымдар жаназа мен еске алу рәсімдерінің шариғат талаптарына сай ұйымдастырылуына ерекше мән береді. Қазақ қоғамында адамның қайтыс болуы бүкіл қауымға ортақ қайғы ретінде қабылданған. Осыған байланысты туыстары, көршілері және ауылдастары қаралы отбасына материалдық және моральдық қолдау көрсеткен. Көңіл айту дәстүрі қайғыны бөлісуге, адамдар арасындағы бірлік пен жанашырлықты нығайтуға бағытталған.
Марқұмды еске алу мақсатында жетісі, қырқы және жылы сияқты еске алу рәсімдері өткізіледі. Қазіргі ғылыми зерттеулерде бұл дәстүрлердің әлеуметтік-психологиялық қызметі отбасы мүшелерінің қайғыны еңсеруіне және қоғамдық байланысты сақтауға ықпал ететіні атап көрсетіледі.
Жаһандану үдерісі мен урбанизация қазақ халқының жерлеу мәдениетіне де ықпал етуде. Соңғы жылдары Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жерлеу рәсімдерін қарапайым өткізу, ысырапшылдықты азайту және шариғат талаптарын сақтау жөнінде ұсынымдар жариялап келеді. Бұл үрдіс ұлттық дәстүрлерді сақтай отырып, олардың діни негіздерін нығайтуға бағытталған.
Қазақ халқының жерлеу рәсімдері – ұлттық мәдениеттің маңызды құрамдас бөлігі. Олар тарихи тәжірибе, исламдық құндылықтар және халықтық дүниетаным негізінде қалыптасқан. Жерлеу рәсімдерінің басты мақсаты – марқұмға құрмет көрсету, қайғыға ортақтасу және қоғамдағы рухани бірлікті сақтау. Сондықтан бұл дәстүрлерді ғылыми тұрғыдан зерттеу олардың тарихи, мәдени және әлеуметтік маңызын терең түсінуге мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әбсаттар қажы Дербісәлі. Ислам және заман. – Алматы: Ислам мәдениеті баспасы, 2003.
2. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы. Жаназа және жерлеу рәсімдері. – Алматы, 2017.
3. Арғынбаев Х. Қазақ отбасы. – Алматы: Қайнар, 1996.
4. Тоқтабай А. Қазақтың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері. – Алматы: Қазақ университеті, 2013.
5. Валиханов Ш. Таңдамалы шығармалар. – Алматы: Жазушы, 1985.
Сұлтан Қорған мешітінің
наиб имамы Байдуллаев
Өнербай
 Предыдущий |
Следующий |
| ЦИФРЛЫҚ ЖҮЙЕНІҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ | ИСЛАМДАҒЫ ҰСТАЗ БЕН ШӘКІРТ ӘДЕБІ |
Тақырып аясындағы мақалалар
Қызықты тақырыптар
Намаз уақыттары 
